Mostrando postagens com marcador celtismo. Mostrar todas as postagens
Mostrando postagens com marcador celtismo. Mostrar todas as postagens

25/04/2012

Seguindo ao Sol

Lançamento do livro “Following the Sun”, uma ‘guia de viagens ao fim do mundo’
   
IGEC
20/03/2012
   
Na próxima sexta dia 27 de Abril a Deputación da Coruña organiza a apresentação do livro “Following the Sun – Siguiendo al Sol – una guía de a viajes al fin del mundo” de Gabriel Fraga de Cal.

Neste evento estarão presentes também diversas personalidades que aparecem na obra de Fraga de Cal, como Richard Mohan (prior do Purgatório de S. Patrício, Irlanda) e Donatien Laurent (etnólogo e ex-director do Centro de Investigação de Estudos Celtas da Universidade da Bretanha Ocidental), Pela parte galega também estarão presentes varios membros do Instituto Galego de Estudos Célticos (IGEC) como Heitor Rodal, A.X. Pena-Granha, Michellet Harris ou Xoán Paredes

Este projeto de investigação, visto sob a perspectiva dum foto-jornalista, consistiu no estudo da etnografia, antropologia e construções do património das regiões da Europa Atlântica, as suas similitudes na história e as suas diferenças, para o que o autor viajou aos lugares mais emblemáticos das fisterras atlânticas.

A apresentação terá lugar na sala ‘Manuel López’ da biblioteca da Deputación (R/ Rego de Água 37, Corunha) às 20h.


+INFO no site do:  IGEC

05/12/2011

Nera, Oghmios, Cuchulainn e os seus paralelismos na Kalláikia

despertadoteusono.blogspot.com
David Outeiro
13/11/2011


- 2ª parte -

No que diz respeito ao aspecto das ligaduras e da guerra aparece no "panteão" galaico na figura de Bândua. Um achado descoberto no acampamento romano de Banhos de Bande (Aquis Querquernis) remete-nos a uma representação dessa deidade que deu nome ao topónimo do concelho. Consiste numa figura dum deus guerreiro que apresenta uma corda atravessando o seu peito. Esse laço que envolve o seu peito corresponde-se com o de Oghmios e inclusivamente com o nome de Bândua os quais estám relacionados: *bhend, "atar" (A. Pena Granha). Essa anudadura supõe uma ligação, um vinculo entre as fratrias que lhe rendem culto. O seu nome aparece em relacionado em vários epítetos que denotam as suas qualidades: Aposolego "forte na vitoria", Cadogus "o lutador", Aetobrigus "a fortaleça dos fogosos" ou "fogosamente forte", Roudeacus "vermelho" (cor relacionado com os guerreiros) etc. O epíteto Aposolego é claro em relação à sua força na batalha. Citando a Blanca García-Fernández Albalat (1990, pp 185-1909; "A vitoria neste deus não seria mais que a derrota do inimigo após a sua imobilização imobilizando-lhe os membros com os seus laços mágicos" .Outra citação da mesma autora diz: “estão registradas estas capacidades que achamos nas divindades indo-europeias: a de atar, ligar, implícita no seu nome e a guerreira derivada dos seus epítetos e da "interpretatio". Por estas causas devemos deduzir, que existe alguma semelhança entre Bândua e este tipo de divindades. Ora bem, se é evidente que as comparações com os deuses dos laços no mundo indo-europeu dão explicação ao vínculo existente entre as ligaduras mágicas e a guerra, ainda permanecem sem resolver duas caraterísticas que atingem a Bândua: a confusão que se apresenta entre Marte e Mercúrio (39) e a relação com as comunidades. A primeira ao nosso entender só podemos resolvê-las no seio do panteão celta e a sua particular concepção da guerra e a magia. A segunda incógnita desvenda-se procurando de novo no seio das religiões indo-europeias, com o fim de pesquisar se os deuses dos laços dirigem a um grupo de gente determinado ou se é que se formam confrarias seguindo ou imitando os deuses dos laços”. No que diz respeito da sua posição, há que dizer que é um deus de primeira função ao modo do Odin germânico mas também se lhe atribui o aspecto obscuro da função soberana Dumeziliana. Bândua é um deus guerreiro mas também pode estar relacionado com a agua, de facto existem banhos termais na zona de Aquis Querquernis. A mesma relação pode estar presente em Bormánico, do proto-indoeuropeu “bhreue” (ferver, violenta efervescência). Mas temos de ter em conta que Bândua têm relação com Coso e com Marte, de facto foi identificado erroneamente com este último por desconhecimento dos arqueólogos ou historiadores. O deus aparece "recrutado" pelas tropas romanas por causa do seu carácter, testemunhado pelo epígrafe "Martis socio Banduae". Bândua e Coso são duas versões galaicas, ao meu ver, da mesma divindade. No caso de Coso, que aparece onde não aparece Bândua e ao invés, trata-se igualmente dum deus guerreiro mas também é um deus vinculado as aguas e à confluência destas. Este aspecto vemo-lo no seu "irmão" do Norte da Grã-Bretanha e França: Condatis. Estes aspectos aparecem claramente em Aquis Querquernis. Um deus guerreiro vinculado a fratrias galaicas que pertenceriam as tropas romanas mas também ao rio e a aguas termais. Isto não é estranho, pois muito do que se tem por romano na Gallaecia realmente é uma nova forma de se verem refletidas na cosmovisão galaica celto-atlântica: Novos jeitos de velhas formas.

A morte do grande guerreiro Cuchulainn em Muirthemne achega-nos um dado de muito interesse: Quando ao guerreiro irlandês lhe chegou a sua hora no campo de batalha é atado pela cintura a uma coluna de pedra. Morre assim o guerreiro dignamente, marcado o trágico final por um corvo que se pousa sobre ele. Esse corvo é Babd (da tríada de Morrigan e Macha), o mesmo corvo de mau agoiro para os galegos, essa velha deusa chamada na mitologia galega " A Lavandeira" que a sua vez tem relação com um pássaro. Achamos de novo a mesma simbologia vinculada à guerra e à última viagem guiada por Oghmios. Mas se analisarmos a história de Cuchulainn podemos tirar dados de interesse. O nome original deste heróico personagem era Setanta. Este, numa ocasião, de criança, foi visitar o seu pai adoptivo à casa do ferreiro Culann. Nesse momento, teve de se enfrentar ao cão do ferreiro, vendo-se na obriga de o matar. Setanta comprometer-se-ia a fazer de guarda a Culann por ocasionar a morte do seu cão e foi por isso pelo que adoptou o nome de Cuchulainn: o cão de Culann.

O professor André Pena Granha diz ao respeito: "Setanta "Caminhante" e "Ogmios" o caminho são uma mesma coisa, representa ao solar deus no seu decadente e psychopompos aspecto. A acidental' morte do cão de Culann intensifica o caracter psychompompos. A última fase do Deus, como a de Odin, é a sua morte, defendendo aos seus colegas. Tanto se ata à árvore para morrer lutando, quanto os seus laços servem logo para arrastar aos seus colegas caídos em combate ao Além". Blanca García-Fernández Albalat diz ao respeito "É muito possível que existisse um vínculo muito forte entre Ogmios e Cúchulainn, pelo menos de tipo funcional. Cúchulainn é filho de Lug do mesmo jeito que Hércules é de Júpiter, e por outra parte, Ogmios na Gália é qualificado de Heracles”.

Voltando ao Echtra Nerai, achamos muitos aspectos dos que falamos no anteriormente. Nesta noite, Nera, leva aos defuntos á procura duma petição ao mundo dos vivos. Mas só podem aceder à terceira casa, o último passo do sol, o da decadência do astro mas também pode ter a ver com as mágicas atribuições deste número. O paralelismo do morto é o mesmo dos disfarces, de pintar-se a cara com chamiços no Magusto e pedir comida pelas casas, é o facto de dar uma oferenda as Ânimas a cambio da tranquilidade (a parte pelo todo). Infelizmente, na historia de Nera, o enforcado não ficou contente pois considerou que a agua que lhe deram de beber não era viável. Depois Nera tem uma visão e acesa ao mundo do Sidh, onde supostamente estaria a sua gente decapitada. Para entrar, acede por uma cova, uma forma de aceso ao mundo dos mouros como conta a lenda da "cova da coruja", o sidh galego. Já dentro, Nerai é aceitado ainda que tem a obriga a levar lenha. O guerreiro inclusivamente chega a casar lá. Já sabemos que os galegos que casam com a moura ficarão com ela no grandioso mundo dos mouros. Volta de novo a Ráth Cruachna, com um tempo que não se corresponde com o passado no sidh, alteração que também se produz na mourindade. Finalmente a sua gente acesa a este mundo, vence, e leva três tesouros. A procura dos tesouros são é constante da mitologia galega, sempre ao redor das mâmoas e dos castros, e no contato com os mouros.

Acho de interesse fazer de novo uma reflexão com respeito à etimologia do Magusto. Como apontei anteriormente sobre o Sámanos e o Magusto, Mag é um termo que faz referencia a achandar ou chaira. A chaira é para os povos celtas uma alegoria do mar, o qual representa ao Além. É por isso que as Óenach de Irlanda ou as Oinakoi da antiga Kalláikia se faziam em lugares de chãos. Mas essas chairas estavam num lugar elevado e fronteiriço. Precisamente essa relação existe na mitologia irlandesa com a designação do Além como Mag Réin, a chaira do mar. Se o Magusto se faz em outeiros, lugares fronteiriços e visíveis desde vários pontos duma ou varias paróquias, isto leva-nos a este carácter sacro de chaira e altura como comunicação com o Além. Pois bem, se a característica do Magusto é a sua realização nestes encraves, poderíamos estar a falar da raiz Mag como chaira com estas conotações?. Temos também o elemento do fogo: Ustus, enceso pelos druidas na óenach de Tara. Mas também não podemos excluir a hipótese de que estejamos ante um termo que provenha duma etimologia cruzada com umas características que definem o festejo: Mag (celta) como chaira; Mago (latino) como druida e depois o elemento do fogo.


(CONTINÚA)

25/11/2011

Echtra Nerai. A aventura de Nera, o guerreiro valoroso.

despertadoteusono.blogspot.com
David Outeiro
13/11/2011

- 1ª parte -


Um antigo escrito irlandês do Ciclo de Ulster conta uma velha história ao redor do tenebroso tempo do Samhain. O mítico relato fala-nos do Echtrai Nerai. A aventura de Nera. Esta história é um velho legado que fala das aventuras dum valente guerreiro celta. Mas isso sim, ainda que semelhe velho e longínquo, chegaremos a ver como os sucessos que descreve encaixam com o velho Sámanos galaico e o Magusto atual. As portas do além estão abertas, vejamos o que nos trazem...

“A noite do Samhain chegara ao reino de Connacht e a Óenach desta celebração transcorria na Rát Cruachna. O rei Aillil e a rainha Mebd estavam presentes neste palácio. O rei dispus-se a pôr a prova a sua gente oferecendo a sua valiosa espada com empunhadura de ouro a em troca duma façanha. A sua espada seria para aquele que ousasse a pôr uma fita aos presos que foram executados no dia anterior. Os prisioneiros foram julgados e sentenciados a morrer enforcados durante a assembleia do Samhain.


Os presentes não puderam evitar a surpresa perante tal oferecimento pois aquela era uma noite muito perigosa e aterrorizante .Já sabemos que a barreira entre o mundo dos vivos e a dos mortos estava a esvaindo-se. Mas havia um valente guerreiro presente na celebração: Nera. Foi ele quem aceitou a proposta.


Nera coloca-se uma armadura e dirige-se ao lugar onde se acham os enforcados. Enquanto lhes colocava as fitas, um dos enforcados disse-lhe ao guerreiro que teria que levá-lo a beber. Nera aceita e o enforcado elogia o seu comportamento. Por causa disto, terá que levar o enforcado às suas costas até achar água para ele.

Seguidamente o guerreiro levou o enforcado para uma casa mas o defunto rejeitou entrar posto que esta estava rodeada por um lago de fogo. Continuaram até uma segunda, mas acharam-na rodeada por um lago de água, pelo que se vem obrigados a continuar. Chegaram a uma terceira casa, onde por fim, o defunto satisfez a sua sede. Após ter bebido o terceiro copo, o enforcado cuspiu sobre os rostos dos moradores da casa provocando neles a morte. Perante isto, o Nera devolveu-o a forca.

Nera retorna e vai na procura de Aillil, mas acha a fortaleza destruída pelas tropas do Sidh, o exército do Além. Nera após esta situação penetra na Cova de Chruachain, uma das entrada ao Sidh. Dentro, já, dá com as cabeças cortadas da gente da Rát Cruachna. O guerreiro é descoberto pelos habitantes do Sidh e para ficar, vai ver-se obrigado a fornecer lenha.

Com o tempo e antes do seguinte Samhain, a companheira de Nera no Sidh conta-lhe que viu uma imagem da destruição do Cruachna mas que não era real. O que Nera viu no Samhain era uma visão, uma premonição do que ia acontecer no próximo Samhain. Nera voltou com a sua gente chegando a receber a espada do rei. Mas o tempo que tinha passado no Sidh não se correspondia por excessivamente dilatado com o tempo no mundo dos homens. A sua gente foi advertida e preparam-se para atacar o Sidh quando se produzisse a nova apertura deste durante o Samhain. Os guerreiros de Connacht venceram aos do Sidh e conseguiram três importantes tesouros ainda que o valente Nera ia ficar no mundo do Além até o fim dos tempos”.

Como podemos comprovar nesta narração, Nera é um guerreiro que têm a capacidade de se deslocar entre o mundo dos vivos e o mundo dos mortos tal e como analisaremos. A etimologia do seu nome remete-nos a "força, grandeza" mas também a "chefe". No velho galês existe a palavra "nar",quer dizer, chefe. No gaélico "ner" significa javali, animal relacionado com a fortaleza e os guerreiros. Na antiga Kalláikia, ao sul do Cabo Fisterra, existia uma treba chamada "Neros" (Nerii em latim) relacionada também com este significado. Neros/Neroi provém do celta NERIOI que significa "virís, cheios de força masculina"; adjetivo de Neros "varão, macho". Há que apontar a que na narração do Echtra Nerai, o enforcado louva a Nera chamando-lhe "viril" por ajudá-lo. Neros/Neroi é o nome que se dava a si própria esta treba mas eram conhecidos por outras trebas com o nome de Supertamaricos em época latina, anteriormente como ALLOTAMARIKOI ou ALNOTAMARIKOI (As tribos calaicas, Higino Martins. p 191). Este povo, recebia o seu nome porque morava para além do Tâmara-Tambre, um rio temido, perigoso e relacionado com o além e a deusa tenebrosa. Segundo diz o Higino Martins na sua obra, essa é a origem do nome do rio, a designação de tenebroso... semelhante ao Hades, o escandinavo Gjallr, ou o rio de ondas negras que há que passar para chegar ao país do além: Tuoni. Nomenclatura similar recebe o famoso rio Tamisa de Londres.

Outro aspecto interessante de Nera é o facto de ter que atar aos enforcados. O facto de os atar, suporia que suas as Ânimas não poderiam abandoar o corpo que empregaram durante a sua vida. Mas a sua vez pode ter um sentido psycopompo, quer dizer, de levar as Ânimas de cara ao além. Este vinculo entre os laços e a condução das Ânimas ao outro mundo está presente no deus gaulês Oghmios (irlandês ogma) que possui uma cadeia que atravessa a sua língua e pela que leva aos homens atados pelas orelhas. Mas esta cadeia pode ser uma representação simbólica do seu caracter persuasivo e sábio. Oghmios têm a capacidade, portanto, de persuadir os homens e levá-los até os confins da terra.

O caracter das ligaduras e do seu carácter negativo como anudador da Ânima achamo-la nas crenças galegas atuais. Quando se produz um enforcamento, a gente evita falar da vitima, já que as Ânimas dos enforcados permanecem no lugar. Isto é devido a que o facto de se suicidar por meio duma soga, supõe que o seu espírito permanece na zona manifestando-se em ocasiões por meio de pequenas luzes que ficam no lugar. A aparição de destas luzes relaciona-se a uma morte violenta, aparecendo até que se abençoe o lugar ou se solucione o caso. Com estas crenças topou Vicente Risco: "No Castro de Caldelas suicidou-se umha pessoa e a pouco viram-se umas pequenas luzes no lugar do suicídio". Outro aspecto da mitologia galega é o da Ânima que se aparece para que lhe "rachem o hábito" e que a sua Ânima possa ser libertada. Mas há que ter cuidado, agindo contrariamente à recomendação do defunto no que diz respeito da forma de rachar, pois senão pode-nos levar com ele. No II Concílio de Braga, ano 572, fica interdito: "Não seja lícito aos bispos e padres fazer encantamentos e ligaduras".

(CONTINÚA)

31/10/2011

91 Anos de NÓS


Crónica de Nós

Victor Freixanes

A Voz de Galicia
31/10/2010


O 30 de outubro de 1920 saía en Ourense o primeiro número da revista Nós. Boletín Mensual da Cultura Galega , un dos grandes fachos de referencia da nosa cultura contemporánea e da nosa modernidade, ambiciosa plataforma intelectual na que participaron os máis esclarecidos persoeiros daquel momento. Hai pouco que o servizo de publicacións da Deputación de Ourense publicou a correspondencia entre Vicente Risco e Antón Lousada Diéguez, anotada por Joaquim Ventura. O lector pode seguirlle a pista ao proceso de xestación de idea: as anotacións de Risco, as súas dúbidas, o proxecto que os animaba, orientado artisticamente por Castelao dende Pontevedra e por Vicente Risco dende a capital das Burgas.

Entre 1920 e 1936, con algún lapsus que levaron a publicación a A Coruña e a Santiago de Compostela, acollida á xenerosidade entusiasta do editor Ánxel Casal, o gran padroeiro laico da edición galega, as páxinas de Nós conformaron unha das fiestras máis luminosas do pensamento galego. O discurso do galeguismo daba un salto cualitativo, esgotado o modelo do Rexurdimento do século XIX, e entraba, como dixen, na modernidade: unha cultura (e unha lingua) para o mundo, sen complexos, capaz de afrontar os grandes desafíos do seu momento, non só a creación literaria: a filosofía, a arqueoloxía, a etnografía, o folclore, as viaxes, as artes plásticas, estudos interdisciplinares, traducións?

Nas páxinas de Nós , nese esforzo por dar o salto cara adiante, publica Ramón Otero Pedrayo en 1926 anacos do Ulysses de James Joyce antes que en ningunha outra lingua peninsular (pouco despois da primeira edición parisina), as versións galegas de De correctione rusticorum de Martiño de Braga, a Ora Marítima de Rufo Festo Avieno, adiantos do Diario da viaxe de Castelao por Europa en 1921


O libro que editou e anotou Joaquim Ventura (a correspondencia entre Risco e Lousada) ten o interese da intrahistoria, a crónica non coñecida das interioridades dun proxecto que, ollado dende a distancia, vemos como marcou o noso patrimonio cultural. E os momentos de desánimo, que non faltaron. Na historia da cultura e a literatura galega hai tres grandes capítulos decisivos: o Rexurdimento do século XIX (Rosalía de Castro, Curros Enríquez, Eduardo Pondal), a chamada xeración Nós (porque se expresou e aglutinou arredor da devandita revista) e o rexurdimento lento, sacrificado, que comeza na posguerra e froitifica nos nosos días. Cada un deles son como chanzos na escaleira, placas do edificio común, en construción. Somos o que somos porque antes ca nós foron eles, soñaron un país, creron que era posible, malia todas as adversidades e incomprensións, ás veces mesmo contra a lei da gravidade.

Conmemoramos (e celebramos) estes días 90 anos da revista de Risco, Castelao, López Cuevillas, Lousada Diéguez, Noguerol, Otero Pedrayo, os grandes, que lles estaban a facer sitio aos novos: Carballo Calero, Fernández del Riego, Paz Andrade, Xosé María Álvarez Blázquez, Fermín Bouza Brey, e conmemoramos un proxecto que non estiña. Nas augas deste río viaxamos todos.


12/10/2011

Legado Celta - O documental



Certo Xornal Virtual do Barbanza
Porto do Son,
5/10/2011

O documental sobre a cultura castrexa que se rodou nas bisbarras de Barbanza e Noia o ano pasado, por Explora Films, e titulado "O Legado celta" estréase esta fin de semana. O venres 14 será presentado á prensa, ás once da mañá, e a continuación será proxectado no cinema de Porto do Son. Para todos os interesados haberá un pase ao día seguinte, ás dez da noite, tamén no cinema de Porto do Son.


No documental achégase a historia do Noroeste da Península Ibérica dende a época megalítica ata a romanización da cultura castrexa. Entre outras cuestións, preténdese respostar ao que sucedía na Gallaecia mentres se estaba a construír Stonehenge, que significado tiñan as antas, de quen se defendían os construtores dos castros amurallados, se existiu realmente unha cultura celta nestas terras, cal era o fluxo de intercambios no Atlántico norte ou que se agochaba detrás do símbolo da C invertida.



O documental foi dirigido polo realizador Xosé Manuel Novoa e producido por Explora Films coa colaboración de RTVE e Canal Historia. Podese ver unha sinogse na web de Explora Film, e contou coa colaboración de arqueologos galegos como Xurxo Ayan do Incipit


+ INFO no site de: Certo, Xornal Virtual do Barbanza

09/05/2011

O Celtismo na Gallaecia - Palestra en O Facho


O pasado dia 3 de Maio Branca Garcia Fernandes-Albalát, deu na Coruña unha interessantísima palestra dentro do ciclo do ciclo organizado pola Agrupaçom Cultural O Facho, titulada: “O celtismo na Gallaecia”; dispoñible nun audio achegado na sua Web (magoa non ter as imaxes). Non ten perdida -certamente- escoitadeo.
Escoita esta palestra


03/05/2011

Phil e o seu Acordeon visitan Galiza



Programa de televisión emitido en 2011 por BBC Scotland, a cadea de televisión pública escocesa, onde o famoso músico Phil Cunningham viaxa polos países celtas explorando a conexión entre idiosincrasia cultural e música celta.

No programa "The World Accordion to Phil", o célebre acordeonista escocés visita paises celtas, nunha viaxe onde dá conta da influencia da música celta no rexurdimento cultural destes paises e, asemade, do papel do acordeón neste estilo de música.Conforme vai parando en cada país celta, Cunningham explora diferentes aspectos da relación entre música celta e a promoción da cultura autóctona, sempre desde a súa perspectiva como acordeonista. E por suposto non podia esquecer Galiza.

Ollo a descrición inicial que Phil da de Galiza



Visto en: Carnoedo

20/04/2011

Unha de celtas e romanos

ABC.es
19/04/2011
Santiago de Compostela

O cinema galego está a pasar por un dos seus mellores momentos e a confirmación de que a primeira superproducción galega está a piques de poñerse en marcha é unha boa mostra delo. O título desta cinta, coa que o audiovisual galego tentará introducirse nun mercado ata o de agora descoñecido, será «Galaicus» e terá un ton épico que recorda a outras grandes produccións do cinema histórico, tan pouco recreado dentro das fronteriras galegas.

En concreto, serán as loitas entre románs e celtas as que exportarán a nivel internacional «o concepto da identidade de Galicia máis aló das ideoloxías». Nestes termos se referiu ao proxecto o actor Luis Tosar, produtor e protagonista da cinta, quen ademáis indicou que «non se trata dunha película que se poida considerar cine de autor senón dun traballo máis ambicioso que abarca un período da nosa historia que foi determinante, no que chocaban dúas culturas que teñen que ver con nós», afirmou o recoñecido intérprete que asumirá o papel de Décimo Junio Bruto, procónsul de Roma.

Así, a acción trasladará ao espectador ao século II, no 137 a. C., cando trala morte de Viriato e a rendición dos pobos lusitanos, Bruto chega a terras galaicas. Será o momento no que os romanos tentarán invadir Galicia e se atoparán con río Letes (Limia, na actualidade), testemuña da batalla entre castrexos e romanos e metáfora do esquecemento.

Cun orzamento de preto de catro millóns de euros, a productora ZircoZine (encargada do proxecto) xa comezou a súa xira polos circuítos internacionais para entablar contactos con outros países e dar lugar a unha coproducción. Polo de agora, e segundo manifestaron os responsables da firma, as conversas céntranse en países como Irlanda e Reino Unido. Ademáis, o filme conta coa colaboración das institucións ourensanas e dos organismos locais. Esta provincia converterase en esceario da rodaxe, xunto con outros municipios de Lugo. A Festa do Esquencemento, que se celebra anualmente en Xinzo de Limia, marcará o arranque da historia.

Rigor histórico
A falta de coñecer quen será o encargado de dirixir esta produción que se empezará a rodar presumiblemente no segundo trimestre de 2012, confírmase a adhesión ao proxecto de grandes nomes da escea galega como Farruco Castromán, Rubén Riós ou o propio Tosar. Como artífices da idea, estos personaxes aclararon, ademáis, que para garantizar o rigor histórico do proxecto contarán coa axuda de investigadores da Universidade Complutense de Madrid, da Universidade de Santiago de Compostela e de asociacións como Civitas Limicorum ou o Arde Lucus.

Este afán por salvagardar a estética desta época histórica tamén fixo plantexarse aos produtores a posibilidade de reconstruir un castro de pedra auténtico para a rodaxe, coa finalidade de que este serviva máis aló da gravación e «quede para a posteridade como recordo da película», en palabras de Castromán. O cineasta recoñeceu tamén que, nun principio, pensou nesta historia coma nunha curtametraxe, «pero eso só era a semente do que Galaicus será».

27/01/2011

Exposición IBEROS: A "nosa" civilización antes de Roma?

A Hora dos Mouros
27/01/2011
Redacción

As rúas de Ferrol están estes días engalanadas cunhas bandeirolas promocionais dunha exposición que acaba de abrir na céntrica Praza de Armas. Nas mesmas pódese ver un busto íbero acompañado por un texto que reza: Íberos, a nosa civilización antes de Roma. É complexo afirmar o que unha mente espelida pode argallar ante o terxiversante título escollido para a ocasión.

Lonxe de entrar en polémicas identitarias ou nacionalistas, cumpre reflexionar sobre unha afirmación que pouca rigurosidade aporta na súa concreción, e asusta cando menos a unha parte dos cidadáns coñecedores en maior ou menor medida do noso pasado, entre os que me inclúo.

Cabe neste caso deixar aberta a posibilidade de que tratándose dunha exposición promovida pola Obra Social da Fundación "La Caixa", que leva percorrido varias cidades españolas non sería erróneo pensar que procurando unha maior atención dos cidadáns ao evento, decidisen galeguizar o título orixinal.

Cartace da exposición no que se pode ler:
"Íberos, a nosa civilización antes de Roma"

O feito aparentemente inocente de galeguizar o título do evento deriva nunha situación controvertida pois plantexa unha pertenza do noso territorio na antigüidade a unha cultura netamente íbera. O que sabemos hoxe en día dos pobos que habitaban o noso territorio antes da chegada dos romanos, que non é moito mais non así insuficiente, apunta a pertenza a unha cultura atlántica con rasgos celtas ben definidos.

De aí a miña preocupación por ver como desde as institucións do país se consinte este xogo perverso "uniformizador" que tenta afastar ao gran público dunha visión o máis obxectiva posible da súa propia historia e por extensión do seu propio patrimonio cultural.

Ainda así pasarei pola exposición pra non quedarme só na crítica e se pode ser na compaña do meu experto amigo archeoten.

21/09/2010

Aguiño revive 5.000 años de historia

La Voz de Galicia
21/09/2010
Ribeira

Durante unos días, Punta Couso, en Aguiño, se convirtió en el mejor escaparate de 5.000 años de historia en Galicia. Ese fue el lugar que escogió la productora Explora Films para comenzar el rodaje de El legado celta, un documental que repasa el patrimonio gallego desde el megalitismo hasta la romanización, pasando por la Edad del Bronce y del Hierro. Una producción que se distribuirá después por todo el mundo.

En un paraje único, entre rocas de formas sinuosas y fabulosas, y con unas privilegiadas vistas al mar, montaron un poblado celta. «Me he recorrido toda la costa gallega, y en este lugar conseguimos 360 grados de visión sin ningún elemento anacrónico, lo que nos da mucha libertad a la hora de rodar», explica el director del filme, José Manuel Novoa, que lleva treinta años grabando documentales por todo el mundo.

Las chozas y demás elementos instalados en punta Couso
imitan a las viviendas hechas con barro y paja

Minucioso
Toda la parte documental del trabajo se filmará por toda Galicia, en yacimientos arqueológicos y museos. Pero para la reproducción del poblado prehistórico, el escenario es Aguiño. Pisar estas tierras que formarán parte de la pequeña pantalla es como viajar en el tiempo, con chozas perfectamente logradas simulando las viviendas de los antiguos pobladores. Allí, ningún detalle se ha dejado al azar, y todo es fruto de un minucioso trabajo que comenzó hace nueve meses, con Antonio Fernández encargándose de la parte documental y el arqueólogo Xurxo Ayán como asesor científico. Están los talleres de cerámica y curtido de pieles, los pozos, la choza ceremonial -donde se celebraban los banquetes rituales-, y los 300 figurantes y la treintena de trabajadores que forman parte del equipo técnico que dirige Novoa.

Hoy levantan el campamento y se van, pero el rodaje continuará por otros puntos de Galicia y también en Irlanda y Escocia, para reflejar, además, las comunicaciones y conexiones que había entre los pueblos atlánticos. «El objetivo es dar a conocer las primeras culturas de Galicia, porque tenemos una idea equivocada de esta época. A veces nos olvidamos, por ejemplo, de que, quienes construyeron los dólmenes ya tejían», explica Novoa. El rodaje terminará a principios de octubre, y esperan que esté listo a finales de año: «Por fin, el patrimonio gallego se podrá ver en todo el mundo», sentencia el director.

17/06/2010

A San Andrés van de vivos

El País
13/06/2010
Ferrol

Santiago de Compostela no es el único destino de los peregrinos que caminan a Galicia. Recortada contra el mar, sobre un monte de rocas y enterrada entre muros de piedra, se aguanta la ermita de Santo André de Teixido. Lugar sagrado para los celtas, se dice que las primeras peregrinaciones a este santuario cedeirés se remontan a la prehistoria, en la Edad de Hierro. Este camino milenario está plagado de mámoas, menhires y castros con un extenso protocolo de ritos y leyendas que todos los romeros se apuran a cumplir. Sin embargo, apenas está señalizado, no hay albergues, apenas peregrinos ni guías de la Xunta con consejos útiles para el viaje.

En pleno fervor peregrino del Xabobeo, un grupo de caminantes ferrolanos ha querido reivindicar con sus pasos el otro camino espiritual de Galicia. 240 personas participaron ayer en la marcha a pie a Teixido que organizó el Club de Montaña de Ferrol. Casi diez horas de caminata para cubrir los 50 kilómetros (cuesta arriba) que separan Ferrol de la ermita de Santo André. A la ruta se habían apuntado casi 300 romeros pero, tras cinco días de diluvio, muchos se echaron atrás.


Es la última edición de una caminata durísima, sólo apta piernas ágiles y adultas, que se repite cada año el segundo sábado de junio desde 1998 y que ayer discurrió por senderos un tanto enfangados. Los más madrugadores partieron desde la plaza de Armas a las 8.30 horas y en O Couto (Narón), se unieron los más rezagados. Por el camino, la organización habilitó media docena de pequeñas paradas para repostar con la colaboración de algunas empresas de la zona a base de bocatas de tortilla "a buen precio" y la fruta que les regaló Gadis.

La mayoría de los caminantes eran gallegos, pero se les unieron dos grupos de madrileños y vallisoletanos, que ya son veteranos en una ruta que, según el club ferrolano, realizan unas 4.000 personas cada año. Celebérrimo es el refrán que dice que a "Santo André vai de morto o que non foi de vivo". "Nosotros", bromea Xan Ramírez, presidente del club deportivo, "decimos que se llega medio morto, medio vivo".

Ramírez critica que "desde la explosión" del fenómeno xacobeo en 1993, el de Santiago se ha convertido en un "camino de conciertos" mientras la antiquísima peregrinación a Santo André cae en el olvido institucional. Ambas rutas coinciden en un pequeño tramo del Camino Inglés, en Xubia. No obstante, la ruta andresina está poco y mal señalizada, con pequeñas marcas de pintura roja y blanca y tablillas de madera.

Santó André es el más septentrional de todos los santuarios gallegos y su romería -8 de septiembre- es Fiesta de Interés Turístico Nacional. Un domingo cualquiera, en Teixido, hay media docena de autobuses aparcados y centenares de turistas. La popularidad de la ermita cedeiresa la rentabilizan los 48 vecinos de la aldea, 29 hombres y 19 mujeres (en 2008), que habitan en medio centenar de casas que miran al mar.

La capilla se levantó en el siglo XII en la parroquia de Régoa, en plena Serra da Capelada y al borde de los acantilados más altos de la Europa continental. De la capilla original, sólo queda una puerta al norte. El santuario se reconstruyó en el siglo XVI y la torre, dos centurias después.

La tradición católica cuenta que, siendo apóstoles, Andrés y Santiago viajaron a Galicia para evangelizar las tierras de Iberia en sendas barcas de piedra. El primero naufragó frente a los acantilados de Herveira, alcanzó la orilla y levantó su capilla en ese lugar casi olvidado. Celoso de la popularidad de Santiago, se quejó amargamente de su suerte y logró la promesa divina de que todas las almas, vivas o muertas, desfilarían por el santuario en forma humana o tomando prestada la anatomía de cualquier animal.

El historiador naronés Andrés Pena sostiene que las peregrinaciones a Teixido eran parte del camino mágico de los celtas, o Camino del Sol. Cuenta que los griegos también lo frecuentaban siguiendo la ruta marcada por Hércules, en el décimo de los doce trabajos que le encargo el Olimpo. Ataviados con sudarios blancos y apoyados en varas de tejo, los caminantes dejaban piedras como señal de su paso en una veintena de amilladoiros en los que ya se acumulan miles y miles de piedrecitas.

La antigua ruta cruza el Monte dos Nenos, con restos de una necrópolis neolítica repleta de mámoas. La tradición peregrina a Santo André sobrevivió a invasiones bárbaras y siglos oscuros, dicen que protegida por la Orden de Malta, una hermandad de cruzados medievales que colocó su emblema en las puertas da Capela da Fame e da Sede, en Vilarrube.

El testamento de una mujer de Viveiro, en 1391, ya aludía a la romería de Teixido y fray Martín Sarmiento también se refería a la capilla en sus escritos durante sus viajes a Galicia a mediados del siglo XVIII, apunta Pena.La bajada a la ermita es ahora un pequeño mercadillo de vendedoras resabiadas que combinan leyenda y mercadotecnia para colocarle a los turistas la herba namoradeira (o clavel de mar) que crece en los acantilados de la zona. También se estilan los san andresiños, figuras protectoras a base de miga de pan sin fermentar que reproducen la leyenda del santo y la barca.

Al caminante que alcanza Santo André -a unos 200 metros sobre el nivel el mar-, todavía le queda un largo ritual que pasa por beber en la fonte dos tres canos, probar su fortuna arrojando pan al agua y atar un lazo en el árbol de los enamorados mientras busca unas briznas de herba de namorar para embrujar con sigilo a su pareja.Los primeros romeros alcanzaron su meta en torno a las cuatro de la tarde, y los últimos, varias horas después. Todos, sin excepción, regresaron a Ferrol exhaustos y en autobús.

04/03/2009

Dos ARRÓNIOI ou ARROTREBAS, por Higino Martins Estêves – II

(…)

4. Clãs ou gentilidades
No medievo abrangia os arciprestados de Pruzos, Besoucos, Trasancos, Labacengos e Arros. No sul, entre Mandeu e Eume, Pruzos seria BRUTIOI, part. Do verbo BERW- “ferver”. Besoucos (Bez-, Bisaucos), entre Eume e Júvia, pôde ser WIKI AUKOI “descendentes do clã”. Trasancos, arcediagado às vezes, entre as rias do Ferrol e Cedeira, virá de TARESANKOI “os que atravessam (a ria)”; este valor nom acorda com nome de clã. Arros, na parte mais setentrional, é também duvidoso por coincidir com o nome tribal. Labacengos, imediatamente debaixo dos Arros, em Moeche e as Somoças, vem de LAPATIENIKOI “de LAPATIENA”, “da terra de LAPATIA”. Esta será a Λαπατια Κωρσυ-κρσν (Ptolomeu II 6, 4) lida por Müller (outros códices trazem Λαπατιακωρσυμ, óbvio lat. Lapatiacorum g. Pl., cujo nominativo Lapatiaci é do célt. LAPATIAKOI). LAPATIA é reflexo britónico de LAKWATIA “terra de lagos (ou rias, fiordos)”. O calaico AMBILOKWOI (αμϕιλοχοι) contém o célt. LOKU n. “lago, ria”, cf. gaél. loch (o brit. lagen é var. dialetal célt. LOKU n. “lago, ria”, cf. gaél. loch (o brit. lagen é var. dialetal conservadora do vocalismo mais geral A).

5. Cidades
Ptolomeu (II 6, 22) cita ao menos duas, Λιβοθνκα e Καρονιον. Este Karónion será “oppidum de KARONOS”, teónimo tirado do adj. KARO- “amante”, de sentido ativo diverso do do lat. Carus; logo “castro do Divino Amante”. Vive na vila de Carinho, que vem da variante KARENIO-.
Libunka-Λιβοθνκα será LEBUNKA, do ie. leubh-enka “amada”, mudado o uau, cf. ASTUROI (<> gaél. búaid) sói traduzir-se “Vitoria”; mais exato é “vantagem; proveito”. No outro, ONON (> gaél. on n. “defeito, falta”). Boebre está ante a ria, longe da foz do Eume; Ombre no curso inferior do rio. Pairava aí o mito medonho do Alto-Eume (DUMMION ou Monte-Negro). Ali onde o territorio se estreita, a gente recusaria morar na vizinhança do souto aziago e logo Boebre levava vantagem sobre Ombre, sito na borda.

Enigmático é Centronha. Se prestamos confiança á análise, chegamos inexorablemente ao étimo KENTRONIA, que tem de significar “a do Divino Aguilhom”.

Abundante na Galiza é Andrade. O lugar mais relevante, por ser a origem do famoso nome de familia, é o do concelho desse nome em Pontedeume. Supõe ANDE-RATIS “grande muralha ou baluarte”, com ANDE- intensivo, e RATIS, cf. gaél. ráth, > ingl. rath.

28/02/2009

Dos ARRÓNIOI ou ARROTREBAS, por Higino Martins Estêves - I

Martins Estêves, H.: As tribos calaicas. Proto-História da Galiza á luz dos dados linguísticos. Barcelona: Ediçoes da Galiza, 2008. pp. 63-65

ARRÓNIOI ou ARROTREBÃS
1. Fontes
Aclarada a confusom, de ártabros com arromios ou arrotrebas, de categorías diversas, consideremos os últimos, que é que som tribo. Só Estrabom e Plinio os ementam.

Estrabom (III 3, 5) declara que “no nosso tempo aos ártabros se atribuiu o Nome de arrotrebas” A mesma confusom que em Plinio. Este (IV 111), ementando as tribos da costa-norte, de leste a oeste, diz: “iadovii arronii arrotrebae”. Situa-os logo ao oeste dos iadovii, que ocupavam a beira destra da ria de Ortigueira. Ementa-os tambén em IV 114, onde confunde e nada acrescenta: “et ibi gentem Artabrum, quae nunquam fuit, manifesto errore. Arrotrebas enim, quos ante Celticum diximus promunturium, hoc in loco posuere litteris permutatis.” Dessa confusom vem pô-los mesmo na Costa da Morte. Por evitar mais perplexidade, adianto a opiniom de eles chegar no occidente até o rio Mendo. Despois viriam os BRIGANTES-birgantini, que eram ua verdadeira tribo.

2. Etimoloxía de arronii
O duplo I final é da nossa lectura; nos códices nom se vé, mas, qual dissemos, nos de Plinio simplificam-se regularmente nas séries de vocábulos peregrinos. Tanto arronii quanto arrotrebas (e os arros medievais) vêm do protocélt. ARSO- “másculo”, da raiz ie. ers-. As formas breves, qual o arciprestado de Arros e o primeiro membro de arro(trebas), suponme o valor “macho”, coerente com o dos nomes tribais, de usual alarde guerreiro (nerii “viris, de gra força viril”, gaulês andecavi “muito fortes”, etc.) Arronii, célt. ARRONIOI, como os paralelos gregos, será “masculinos, bem másculos”.

3. LIMITES
Postos por Plinio na costa nordeste da provincia da Corunha, primeiro linde é o mar. Desde o leste, na costa onde começa? A locaçom dos iadovii na Estaca de Bares faz probable linde leste a ria de Ortigueira e o rio Mera. Deixando ora a etimologia da primeira, a de Mera firma a suspeita. Como amiúde nos rios Galegos, é um adjetivo femenino, epíteto da deusa, que para os avoengos pagãos se manifestava nos rios. O adjetivo céltico é MERO- “louco, extraviado, violento”, com muito eco em gaélico: mer “fou, égaré”, mire “folie”. Se os mapas dâm certos, a fonte do Mera está no monte Cajado. Daí a linha viraria ao oeste, deixando fora as Pontes de García Rodrigues e Monfero, quer dizer, a comarca do Alto Eume, ainda hoje floresta pouco povoada, também conhecida como pais de Monte-Negro, nome este que traduz o DUMMON céltico deduzido da etimologia de Eume. A parte próxima do vasto bosque deserto era contudo esfera de influência dos arronii. Influência laxa como sugere o nome de Pena dos Ladrões, monte perto da fonte do Mera. O lat. Latrones nom era “ladrões”, sim “guerreiros mercenários, livres”, ûa realidade social refletida nos fenianos do ciclo do Leinster, ás vezes qualificados de proscritos, ao recusar a lei tribal e constituir bandos militares livres similares aos dos cosacos.

Outro Nome significativo de Monte-Negro, rasto da laxa presenta fronteiriça dos arrónios, é a aldeia de Almigonde, a uns 5 km ao oeste das Pontes de Garcia Rodrigues. Do célt. ALMI GONITI da Batalha (ou Matança) do Álamo (ou Ulmo)”.




08/01/2009

O Castro, por Gonzalo López Abente


Enriba d’un outeiro, coma unha verde cróa,
ergues a redondez do teu poider barudo,
e na noite fechada dentro de tí resóa
o rumor belicoso d’un exército rudo.

Inda parez que gardas seguras esperanzas,
pra os tranquilos labregos que están ás túas veiras,
de que has de defendere, c’os picos das tuas lanzas,
as cosechas amabres das fecundadas leiras.

Inda vibra a tua y-alma c’o fragor do combate,
e con guerreiro ardore o teu corazón bate.
El-o espírito forte que eternamente vela

sobre do chan galego que dorme confiado
o loitadore de ánimo valente y-esforzado
que co-as armas ao lombo está de centinela.


GONZALO LÓPEZ ABENTE

18/12/2008

A Mámoa, por Emilio Salas




Pretiño d’a coroa d’o Castrillón, que s’ergue
cal celta vixilante d’a ría feiticeira,
en frente d’o garrido e forte Montefaro,
contempro a vella mámoa cenguida pol-as edras.

Non fúchedes, petoutos, n’o síteo qu’ocupades,
postos asina, en roda, por man d’a Natreza;
pois vin os vosos leitos con rebos asentados
e foron racheadas con arte as vosas fendas.

¿Quen foi aquel que soupo erguervos d’a cabalo
uns d’outros, seixos fortes, coidando non ohubera
n’o mundo, xentes tales qu’a profanar chegaran
os osos, que furtáchedes ás cobizosas feras?

¡O mestre aquel, vos puxo, a forza de traballos
d’o xeito en que vos miro…! Coidaba fora eterna
sua obra, cal coidaron aqueles qu’as Pirámides
ergueron, mail-a Esfinxe calada, qu’as contempra…

¿Quen foi, o grande home tantos sigros dormente
baix’os petoutos, mámoa, qué silvas mouras cercan
e qu’o loureiro cubre d’arrecendentes polas,
cicais coroándoo por suas fazañas bélicas?

Pode que n’esa laxa tendida, e ben covada,
n’a veira tua posta fixéranll’as ofrendas
d’o sangue d’us coitados qu’en asañadas loitas
prisioneiros caíran d’os fillos d’ista terra.

Cicáis, n’esa ara tosca, e primitiva, e crúa,
qu’o sol doura n’as suas rayolas derradeiras,
caeron, baixo o duro coitelo d’o druida,
mariñeiros feníceos, lexionarios de César.

¿Quén sabe, a cantas coitas serviches de consolo?
¿quén sabe cántas preces o teu redor s’ergueran?,
¡ou mámoa! que debiches ser n’aqueles tempos
lugar seguro e santo, pr’os homes d’outras épocas.

¡Ou raza terca e firme, de fortes e de bravos,
que tes, d’os seixos monstros d’as mámoas, a dureza!:
¿Cómo é, qu’amoiecida por longa servidume
perdiches, d’as tuas forzas inxentes, a concencia?

¿Non sabes o que fixo n’a Reconquista nosa
o esforzo d’os teus nados?... N’os viches n’as Américas
facer ises portentos que danlle honor á pátrea
e a mais d’honor e groria, respetos e riquezas?

¡Rexurde, pobo triste, d’ilotas e d’escravos!...
¡Desperta d’o teu sono! ¡Galicia: ten concencia
d’a tua misión, n’o mundo! ¡Remembra ises aldraxes
que téñente, fai sigros, trocada n’a Cincenta
d’a filla desleigada qu’asovallante, crúa,
despóis de lle ceibares d’os brazos as cadeas…!

¡Contempro os teus menhieres, teus castros e teus dolmes!
¡Recorda d’o Medulio as hecatombes feras!...
¿Non sabes canto tempo tardou en domearte
co as suas lexiós invictas o poderoso César?
¿Esquenciches o nome d’o fero Viriato?
¿de Charino e Nodales as tradiciós guerreiras?
¿d’as xentes d’a Lanzada os abordaxes duros
e d’o Ferrol e a Cruña as valentes defensas…?

Recorda, que venciches na Ponte de Sampayo
a carraxen terribel d’as águias francesas…
Entón, ¿por qué consintes tranquila e homildosa
as aldraxantes bulras d’os que calar deberan?
¡Desperta d’o teu sono, Galicia triste e nobre!
¡percura, d’as tuas forzas e folgos, ter concencia…!

¡Non chores, nai, non chores com’a cativa paria!
recrama os teus dereitos d’aquel que ch’os detenta…
¡Erguete, nai chorosa, esconsolada, e triste…!
Erguete, cal soupeches facer ante extranxeiras
e cobizosas hostes, e, amostra os que t’aldraxen,
quén eres, cando chegas perder a tua pacencia.

EMILIO SALAS

Higinio Martins explica o celtismo pola toponimia


La Voz de Galicia
16/12/2008

Joel Gómez

«Deseñamos oito circuítos marabillosos, que fan do territorio galego un mapa de fantasía heroico, que se pode comparar co universo de Tolkien ou cos contos de Conan»


Na toponimia galega está toda a mitoloxía céltica conservada polos irlandeses», afirma Higinio Martins, ex profesor da Universidade Salvador de Bos Aires, que iniciou en Santiago e Ourense o lanzamento do seu libro As tribos calaicas (editora Polífona), onde esclarece máis de 900 topónimos que xustifican a súa teoría, tras máis de 25 anos de estudo.

Martins naceu en Bos Aires, aínda que a súa familia era de Oia, un concello que onte lle ofreceu unha homenaxe. Desde a infancia tivo interese pola busca da identidade: «É un proceso longo. En 1977, tendo 37 anos, descubrín que o mundo máxico da infancia reaparecía, e deparei cunha realidade galega chea de tesouros. Pouco a pouco, coa axuda da Gramática Histórica, que é unha disciplina case exacta se se poñen as coordenadas precisas, fun desvendando unha realidade maxicamente aberta».

Colaborou co Instituto Argentino de Cultura Galega e cos Amigos do Idioma Galego de Bos Aires, e promocionou a lingua, a literatura e a cultura galega na capital arxentina, onde dirixiu cursos sobre o celtismo galego. «Deseñamos oito circuítos marabillosos, que fan do territorio galego un mapa de fantasía heroico, que se pode comparar co universo de Tolkien ou cos contos de Conan», afirma.

Deses itinerarios, que algunha persoa veu xa da Arxentina para realizar, dous terían a base en Compostela, outros dous en Vigo, e os outros na Coruña, a Mariña lucense, Lugo e Ourense.

Previamente a este novo libro, no verán, a Fundación Comarcal do Baixo Miño editou outro de conversas, realizado polo politólogo Ângelo Gonçalves e o profesor Bernardo Penabade, e onde esclarece os principais aspectos da súa traxectoria e do reencontro coas tradicións e co idioma herdado dos seus pais.