A cultura espectáculo e a poscultura

La Opinión de A Coruña
20/05/2012
Felipe Senén López Gómez


Tempos posmodernos, nos que predomina a busca da satisfacción persoal, de retórica banal, nos que se dilapidan os herdos clásicos da cultura, da tradición da identidade ou distinción dos pobos fronte á mundialización. Campa o fácil, o pelotazo e o que máis dea, o que non produza demasiado traballo nin requira concentración mental entre tanto disparatado divertimento. Acontece entón un xeito de macdonalización global. Todo se entende como unha transación comercial, tamén a cultura. Prodúcese e véndese o fácil pra beneficio duns poucos business. Impera o conformismo e a autosatisfación no galiñeiro. Nova relixión do consumo, novo opio do pobo. Desaparece a intimidade, pra facer de nós adictos, pasivos e consumistas voyeurs das desgrazas, das traizóns e mesmo do eros alleo. 


E o intelectual chega a seguir o xogo da moda, disfrázase deica converterse nun xeito de bufón de cerimonias, as que tenta colorear dun progresismo que non encaixa. Non se prestan e xa non se conta con eses outros intelectuais, cos que viven na cerna do acontecer, ténselle medo. Como dixo o sabio poeta Antonio Machado, todo necio segue a confundir o valor co prezo. Mundo de festa e feira, de teatreiros embusteiros que viven encadeados a unha novidade alleante. Pérdese memoria, conciencia e consecuentemente chegan os remorsos e os efectos, a crise global de valores. 

A cultura é a que maior apanda e sofre a crise, fronte a abundancia de creadores que procuran ser e estar en todo evento, desaparecen librerías, editores, correctores, imprentas, distribuidores... augúrase a desaparición do libro de papel, fronte ó libro pantalla que tanto din que promete pra a democratización. Pese ó que importa non é a carcasa se non o contido e haber hainos. Os intelectuais, que se adscriben ao que agora chaman na linguaxe empresarial "axentes culturais", buscan con teimosía o éxito comercial e polo tanto a produción industrial e si non teñen amigos no poder vense frustrados. Caemos na banalización mesturada de robotización, deshumanización, a perda da ética, as causas da crise. Aínda que tamén existe a resistencia, os movementos da poscultura, os que son máis de ideas e constancia que rutineira pirotecnia de pancarta e panfleto, fronte a iso que se atreven a chamar progreso e que reporta tan alto e irreparable prezo de destrución da natureza, da ecoloxía, da convivencia entre a paisanaxe e a paisaxe, incluso escravizando, relegando ás canteiras, marcando máis as desigualdades entre a xente e os países. 

Novos inventos, conseguintemente cambios: imponse a electrónica, o impulso dixital e contaxia á mesma sintaxe dos contidos, nos que campa a liberdade e se aldraxa a gramática e toda norma. Mudan os códigos e a educación. Non temos máis que ler os SMS, as mensaxes das redes sociais internáuticas. Polos programas televisivos ben podemos comprobar até onde chega esa espiral de dar o que se pide, estrema banalización campante. "Progreso" que puidera retomar camiños, cumprir o importante papel da sensibilización, de afinar os sentidos, de educar para convivir e compartir, de combater a ignorancia. Para pola contra dedicar este esforzo tecnolóxico en ludopatía, en diversión das masas, ou en chanzas esotéricas de corporacións dalgúns que outros intelectuais. Para finalmente caer todos nas redes da alienación. Desaparece un tipo de goce e aparece outro coa conseguinte tecno-harmonía de fondo e forma. "O medio xera mensaxe", dicía McLuhan e non o esquecemos. Tempos light que xeran fugacidade light, a volatilidade dunha inmensa tipoloxía light. Desaparece a literatura con fondura, que estimula os sentidos e enriquece a cultura. Queda quizais a nota pintoresca e nostálxica dalgún bardo céltico ou romántico desnortado da febre do acontecer tanxendo a arpa na súa turris eburnea, leal á disciplina militante, propagandística de construír pobo, espreguizando a memoria do que se foi, para seguir sendo. 

As novas tecnoloxías da comunicación, da evolución informática forman parte de nós. A intelixencia artificial de internet vaise incorporando, como unha mesma prolongación do noso corpo, do cerebro, para enciclopedicamente respostar a preguntas, meternos nuns mundos, adicionarnos a outros. Ábrense novas estradas da comunicación, novas trampas, novos virus e antivirus. Atoutiñando entre tanta lucería e láser cegador, batemos na encrucillada e na feira da vida con pícaros, piratas, truáns, enganos... 

Periodistas e paparazzis a pé do acontecer para subministrar consumo. Insaciables buscamos e atopamos diversións fortes, que inmediatamente entran na intimidade da casa a través dos plasmas e despreocupan e ocupan tempo. Espállanse as traxedias artificiais que acontecen, as naturais xa veñen por elas soias nunha ou noutra parte do mundo, faise espectáculo de todo, da propia catástrofe económica. Abundan as consignas de pancarta e os manifestos impresos, búscase e créase adición. A cultura, as humanidades, co que implican de ética e estética travístense en cerimoniosa pompa de días e horas de gardar. Actividade animada polo lucro, que actúa como baremo, a medida do fracaso ou do éxito, encamiñado esencialmente á satisfacción material. 

Tempos de crise global, fondamente cultural, sen ética detrás e conseguintemente sen estética. Tempos propensos á muda, apropiados pra reconducir as ansias de espectáculo, pra reorientarse, pra fender coa rutina seguidista do aplaudidor, ser actores e menos espectadores, quitar o casco e o pínganolo, recuperar o esforzo de ler, falar, cavilar, enxergar, filosofar, aínda que xa temos moi danada a mecánica e o hábito. 

E velaí, pese ós prexuízos que poidamos ofrecer sobre o seu autor, considerado pouco progre, pero recoñecido como ousado e gran escritor, cae nas nosas mans o ensaio La civilización del Espectáculo, obra recente do controvertido conservador libertario Mario Vargas Llosa. Volta ou non volta retoma vellas cuestións do papel da cultura, para situarse nun cómodo observatorio sobre o ben e o mal, pra debuxar unha radiografía sobre esta nosa contemporaneidade en striptease. Analiza a destra e sinistra, por arriba e por abaixo a metamorfose da cultura, que pasa de ser un ben de uso a mercantilizarse no consumo, alimentada por unha crecente e perversa curiosidade. Novo ensaio sobre cousas xa ditas, pequena enciclopedia sobre o provocador acontecer: a cultura, o consumo as novas tecnoloxías, a Igrexa, o islamismo, o "opio do pobo".... Novos mitos, novos ritos do consumo, escribía hai décadas Guillo Dorfles, arredor da relación ética-estética. Páxinas que ansían buscar o misterio, a espiritualidade, na que acougan valores tan inspiradores, como o amor, o erotismo, a arte, a amizade, o sacro, a moral.... as caras das relixións e os seus mandamentos incumpridos. Páxinas sobre o uso e o abuso da democracia, da liberdade e do libertinaxe, do papel do intelectual e dos creadores. Ao menos reflexións necesarias para un tempo de controversia e con tendencias amarelistas, de distracción e alleizazón dos verdadeiros problemas, no que todo se enmarca, ponse en escena e faise exhibición, un happening. 

A sociedade deconstructivista do consumo, do compra, tira e volta a mercar, deforma a un público superficial que chega a facerse depravado pola necidade. Vívese prendido da novidade, do bufoneo dos famosos, ó que chegan a converterse os intelectuais, os artistas, os políticos, malos actores da farsa dunha vida pública que se contaxia á privada. Priman as imaxes, o xesto e a forma, a superficialidade, a carcasa sobre as ideas, o sepulcro branqueado. Todo acaba sendo publicidade para subministrar á instintiva e primitiva horda animal racional. 

A cultura, a ciencia coa conciencia será a que libera ó ser humano da superstición, especialmente de relixións de pasado e de consumo. Pero remata por desviarse deica converterse en diversión do banal e do murmurio, espionaxe da intimidade, do escándalo, do sensacionalismo e voltamos ó pan e circo da caída do imperio romano. Aculturación e degradación, crise de identidade, anomia, despersonalización. 

Coa ansia única de ser, todo acaba sendo atractiva ou provocadora performance, liturxia para mediaticamente ocupar páxinas, pantalla e tempo, share, trending topic... que tanto preocupan ós actores. Aparvados, a maioría funcionamos como adictos alienados, buscando o fácil, contribuíndo á cousificación , á banalización. Convertemos en transación mercantil un mundo que se reduce a pantalla ou gran escenario do acontecer. O asunto é divertir e divertirse, lonxe de martirizarse con máis problemas e con cousas serias. Abondan as satrapías de egos cultivados por natureza, insatisfeitos, listos endomingados, sometidos á mecánica de producir para consumir, para saciar o morbo, a curiosidade frívola e perversa dos consumidores do espectáculo. Ansiosos de ser best seller, o number one, en función da cantidade e non da calidade. 

A cultura e a ciencia son para ocupar baleiros que noutrora ocupaba a relixión e nunca para converterse en liturxia e noutra relixión. É entón a cultura a que debe influír sobre a política e retomar a espiral da educación, da convivencia en tolerancia e democracia, preservando a liberdade, sempre coutada por normas de convivencia. Control da tendencia ludópata á que conducen o poder e os cartos. 

Mundo que seguimos a construír como si se tratase dun cómic infantil, batendo récords de altura, de peso, de grandeza, bipolarizado entre bos e malos, entre fieis e infieis, Cruzadas e Hiyab: o Occidente corrupto, identificado con todas as gamas do cristianismo, máis integristas, agnósticas e laicas, fronte o Oriente, tamén coas súas outras gamas da islamización, máis fanáticas, na algarabía dunha nova toma do Bizancio da contemporaneidade, comprando ós mellores arquitectos, deseñadores, obras de arte... para construír paraísos nos desertos de Dubái, Abu Dabi... os pecados capitais campando urbi et orbi. 

---

Día Internacional dos Monumentos e dos Sitios: o patrimonio científico

La Opinión de A Coruña
15/04/2012
Felipe Senén López


Dende 1983 o Icomos, (Consello Internacional de Monumentos e dos Sitios) dependente da Unesco, celebra cada xornada do 18 de abril como Día Internacional dos Monumentos e dos Sitios. Xa abreviado en Día do Patrimonio Cultural. Unha nova oportunidade pra facer entender e atender á significación do patrimonio cultural construído. Unha chamada cara á memoria e á salvagarda de estruturas que coutan escenarios significativos por algunha circunstancia histórica, artística, científica ou cultural. En tempos de deshumanización, de desmandada, de palabraría e botellón salvaxe por medio, aquece a sensibilización que é a poñer os sentidos sobre as cousas. Horas que deben desaproveitarse, na escola, nos medios de comunicación, en todo canto informa para formar. O asunto é seguir polos camiños da esperanza, educar sobre a vulnerabilidade do propio ser humano, do cosmos e dun patrimonio sometido a maiores e sofisticados inconvenientes, os que, de non atallalos, poñen en perigo, tanto o documento histórico, como ó atractivo recurso turístico. 

A convocatoria deste día do 2012 lánzase baixo o epígrafe do Patrimonio Científico e Tecnoloxía. Dedicado especialmente a aqueles espazos caracterizados pola ciencia e a técnica, a arqueoloxía industrial. Pois a ciencia que presupón sentido común, racionalidade, organización sistemática de coñecementos para resolver situacións e progresar. A ciencia tanto está en preguntar, en descubrir, entre microscopios e probetas, dende unha imperceptible estrutura reticulada de átomos configurando unha molécula, até a construción de observatorios astronómicos, con telescopios de potentes lentes para descifrar os misterios do cosmos. A ciencia está na perfección matemática e xeométrica das pirámides, dos alineamentos e tumbas megalíticas, dos templos clásicos, das catedrais góticas, das eólicas ou dos encoros con potentes turbinas, das estacións, dos portos e dos aeroportos, ou do colosalismo construtivo da nosa contemporaneidade. Tan científica resulta a construción dun dolmen que presupón plan, organización para mover e colocar pedras de toneladas en relación cos astros... como artillar as madeiras nunha carpintería de ribeira, asentalas e erguelas para construír unha nao ou o edificio da Terraza de Sada e recubrila con vidro laminado... e xa non digamos o faro Torre de Hércules, a Catedral de Santiago... a estrutura de fantasmas do que sería hospital antituberculosos de Cesuras... En todo está a razón de ser ou de non ser. Día para lembrar, reclamar e sentir como na Coruña se desguazou a colección do que puidera ser o Museo de Radio Nacional no edificio da Terraza; como no país dos encoros e das turbinas o Museo Unión-Fenosa segue pechado, como o Museo didáctico das telecomunicacións, baixo o amparo da Fundación Telefónica da Coruña, segue nun futuro incerto... e tantas coleccións. Onte mesmo, 14 de abril, cumpríanse os cen anos dun eclipse solar, sendo Valdeorras un lugar privilexiado pra súa observación. Aquela xente do modernismo, aínda co romanticismo prendido, saíu á rúa e mirou pro ceo a facerse preguntas, a ser poeta, filósofo, científico... Pese á crise que tamén mina o I+D+I coa conseguinte fuga de cerebros, contribuímos a celebrar esta xornada neste noso confín de profundadores, heterodoxos contrapelo, de fogueteiros creadores de espirais de luz e estrondo, de magos e meigas, afeitos á subir ós montes e mirar ás estrelas, a experimentar con apócemas e xaropes, en abrir pozos e sacar auga, en domesticar paxariños para predicir a sorte, en mover muíños e batáns e estrebillar trebellos... e sempre a matinar. Día para enxalzar ós sitios e ás figuras que artillaron, experimentaron, perfeccionaron e documentaron neles trebellos para descubrir o cosmos e o micromosmos. E ó falar de ciencia cavilamos en Sargadelos e nos sabios que aproveitaron o bosque, a auga, o ferro e o caolín para facer altos fornos e crear industria, como aquel Raimundo Ibáñez e que ó final da súa vida sería escarnecido e arrastrado por un cabalo polas rúas de Ribadeo... ou aquel outro mago que, aínda hai pouco, deixou penas inconclusas e mesmo, como un premonición, morreu, como Valle-Inclán na véspera do día dos Magos. Referímonos a Díaz Pardo... O Sargadelos da Ilustración foi un precedente europeo da revolución industrial, como o foi o modélico experimento de New Lanark na céltica escocia das terras de Glasgow. Industria está fundada no ano 1785 e desenvolta polo filántropo reformista e socialista utópico mister Robert Owem, "pai do cooperativismo". Hoxe este conxunto que pon a proba o aproveitamento dos recursos, a humanización, é un exemplar e atractivo ecomuseo, declarado patrimonio da Humanidade. Cavilamos en ilustres reloxeiros galegos, como Méndez de Neira, máis coñecido como o Cura de ladrido, en Rodríguez Losada, da Cabreira, autor, entre moitos outros, do reloxo da madrileña Porta do Sol. Cavilamos na saga dos Lombardero, que procedían dos montes dos Oscos. Uns e outros partiron do coñecemento da arte dos ferreiros e dos cerralleiros, para superar ós ingleses e construír autómatas e máquinas pra medir o tempo. Como tamén o fixo o ferrolán enxeñeiro da Marina, Antelo Lamas ou Antonio Iglesias da Coruña, entre moitos outros que competiron con mestres reloxeiros de Neuchatel. Cavilamos no xeómetra, autor de detallados mapas, Domingo Fontán... nas fábricas de papel, nos curtidoiros, en experiencias abortadas e das que soamente fican estruturas cubertas por edras e habitadas por fantasmas. Velaí o Real Consulado da Coruña, un museo de saber decimonónico, como o Ferrol ilustrado, obra de mariños e simples mariñeiros, intuitivos e sabios de compás e cartabón para deseñar e mover barcos por todos os océanos. País de arriscados aviadores, como Piñeiro, Iglesias Braxe... que deixaron espallado un gran patrimonio científico, propio de enriquecer museos. Pescudas entre as que non podemos esquecer o labor do naturalista Víctor López Seoane. Nin deixar de lado ó Lalín, tanto do astrónomo Aller Ulloa, inseparable do astrolabio e do telescopio, como do aviador Xoaquín Loriga. Cavilamos en Ramón Silvestre Verea García, da Estrada, periodista e desinteresado inventor da primeira calculadora, hoxe no Museo da IBM en N.Y. El que se queixaba dunha sociedade de tantos artistas, escritores, políticos... cando o que cumpría eran inventores para facilitar a vida. De pouco lle valeu patentar no 1878 o seu trebello de contas, para morrer como indixente en Bos Aires no 1899. Vennos tamén á memoria Xoán Xacobo Durán Loriga, o xeómetra e matemático coruñés, que alá no seu pazo de Romariz do Incio, entre anotacións e ecuacións, inspirábase na sombría fraga, subido á copa dun ben chantado carballo. Seguindo a bater na roda e a afiar ideas incluso cavilamos neste día en Alexandre de Fisterra, con algo de poeta, que para días tristes de eivados da guerra civil inventou o futbolín.... que non deixa de ter a súa ciencia pra crear ilusións, a golpe de man, en estadios minúsculos. Día para situar a aqueles sabios na súa terra, no seu tempo, matinando, estribillando, aqueloutrando arredor dos seus espazos e de trebellos para resolver problemas.

---

Cultura en tempo de crise

Opinión de A Coruña

15/01/2012

Felipe Senén López Gómez

As ringleiras que seguen van sobre a contraditoria conduta humana na loita pola existencia. O sálvese quen poida, a loita pola vida en contra da mesma vida. Referímonos as relacións dos individuos entre si e co medio, á sociedade da que formamos parte e á cultura que construímos para resolver esas relacións e para identificarnos e distinguirnos entre a uniformidade imperante. A cultura válese de herdos tradicionais, de creacións, invencións e tamén do aprendido polas relacións con outras culturas.

O asunto é saber administrar os dereitos e os deberes culturalmente adscritos ó individuo para a convivencia. A cultura ou a incultura levámola posta, chegando incluso a ser simples pasmóns, portadores dunha cultura que non se entende por non pararse a comprendela, que por algo tampouco se ensina. Para estar dispostos a ser aplaudidores, a aceptar o que veña ou se impoña, como si fora unha turbulencia momentánea, pura meteoroloxía. Sendo así chegamos a entender o acontecer como un "Accidente histórico", o que non disfraza máis que ignorancia e pasotismo.

Metémonos entón en cuestións de Psicoloxía, de Socioloxía e mesmo de Antropoloxía. Filosofías que poden soar de xeito ridículo ou churrusqueiro neste tempo no que contan máis as pragmáticas matemáticas, as frutíferas sumas, os dividendos e os rápidos pelotazos que o talento e as ideas a favor da colectividade. Preocupa hoxe atopar receitas para producir moito e vender co menor esforzo, atopar o xeito de vivir sen traballar. Autobombo, culto á propaganda, falla de metodoloxía na planificación para atallar os tan competitivos retos, improvisación, desbaraxuste....

Cómpre afondar sobre o comportamento do ser humano, que perde saber, raiceiras, humus, o que ten desa Terra que lle dá alimento, vida e á que volve ó fin e ó cabo. Esa falla de humanismo, de moral, é causante de crises que poñen en perigo a convivencia e a Terra que nos soporta. Manda o engano masivo, a propaganda comercial, para vender e crear adictos, impulsivos consumidores como nunha macro granxa avícola, a picar e picar no que lle botan.

A cultura teledirixida goberna un presente co que se constrúe o futuro, debilita as raiceiras que permiten florecer as ideas, a cultura. Parte dun proceso maleducativo regado polos mesmos medios, cada día máis de masas. Redes progresivas que o instante forman e conforman, as que dende nenos póñense nas mans como xoguetes e cada vez máis e máis. Educación, ética e estética, responsabilidade nas escolas, na casa, nas rúas, na empresa... E no devalar dese constante aprendizaxe a intelixencia e a ciencia non deben perder a súa base crítica, a de preguntar e querer saber.

Entre tanta imperante superficialidade cómpre facer intelixible, divulgar deica asumir esta nosa realidade que aplica dobre moral a favor do lucro dalgúns e detrimento dos demais. Indagar as causas e os conseguintes efectos que levan á crise global de deshumanización, a que provocan os incompetentes que a xestionan, sen aplicar o cantado principio do recorte ós seus caprichos, ás prebendas que pagaran todos os demais, para que sigan a muiñar nas súas.

Non hai máis que premer e acender os medios de masas que caracterizan o noso tempo das tecnoloxías dixitais para internarnos no estado da cuestión cultural: o que pide a xente é o que se lle dá. O mercadeo deseña o porvir e tras del pérdense as ideoloxías e éivanse as culturas. Manda o zafo e o escatolóxico como nun inmaduro e permanente estado infantil, confúndese o correcto co falso. E pese a tantos resortes "democráticos", comités, "mesas", "órganos consultivos", consellos, academias, universidades, sanedríns de intelectuais ó servizo dunha administración coa que convenian protocolariamente, rematan sucumbindo, para poñerse fóra da terra e do seu tempo. A medicina chega a ser un veleno. Mesmo a crítica esvaece e o progresismo confúndese cun título no currículum. A divulgación, o informar para formar, menosprézase como paternalismo e non entra hoxe nos códigos éticos e estéticos dunha sociedade cobizosa, arrogante que parece vir de volta de todo. A Cultura de hoxe súmese nun valor comercial, cuantifícase en cifras, metros, quilos e cartos para engordar a ilusión, a meta é a do Guinness Wolds Records. Todas as parroquias, todos os concellos queren figurar no top ten, no trending topic ou entre os Treasures of Galicia.... Todo depende do que se pague e sempre haberá un rabo polo que coller a mosca. Celtiberia nestas cousas é a campioa. Imperativa cantidade fronte a calidade. O nivel de espírito, a cultura como valor de uso cotián, o que o ser humano cultiva como resposta ó medio ambiente, ás relacións sociais e que o identificara, o distinguirá fronte á rutina da globalización, pasa a ser arqueoloxía ou antropoloxía.

A Cultura hoxe confecciónase a pulos, encadéase en "actos culturais", na esperpéntica performance de mesas repletas de poñentes e menos público, en custosas solemnidades e liturxias de "días", en mastodónticas carcasas de "Casas" e ate en "Cidades", como nunha chanza burlesca adxectivadas "da Cultura"... Cando as verdadeiras casas, os talleres dos creadores e dos artesáns, dos que construíron o idioma, a linguaxe dos símbolos, as formas, dos que complementaron a paisaxe co seu traballo, subsisten malamente. E velaí as pegadas da Historia, os megalitos, os castros, os espazos románicos e barrocos, novísimos creadores sen saída, recursos de identidade e tamén turísticos por revitalizar. Decadencia progresiva para quen a queira enxergar, deica chegar a desaparecer códices dos arquivos, cadros das dependencias públicas ou cruceiros das encrucilladas, empresas da memoria desvirtuadas.... e en ningures se nos explica quen era Exeria, Prisciliano, Mateo, Xelmírez, Castelao, Seoane ou Díaz Pardo, por certo que morreu -na véspera dun día de Magos en terra de meigos, como Valle-Inclán e a que ten agora en veciñanza de sepultura- exiliado do seu Laboratorio de Formas de Galicia, onde se reflexionaba, cultivábanse ideas, temperábanse gaitas, limpábase merda e creábase arte e industria con ética e estética que non lle deben sobrar a un país que busca futuro. Que se pode esperar?, que esperanza queda onde non se cultiva ó apego e o estímulo? A Cultura non é un adorno, é un recurso valioso para o tempo de crise. A peregrinación, a feira e a romería, o viño, a castaña, o polbo, a empanada...que sempre venden, teñen tras si a súa Historia, unha Cultura que tampouco remata nestes tópicos. Non son estas cuestións para resolver nun laboratorio ou nesas mesas de xuntas, pese a que haxa quen se empeñe en controlar ambientes. Tampouco é fácil valorar culturas dende o prisma doutras culturas, dende a incultura do negocio e menos dende a ignorancia. O certo é que a sociedade está enfrontada, confusa e todo repercute sobre o escenario común. Naqueles seminarios do Laboratorio de Formas de Sargadelos, cando os da mesa discutían sobre as súas teimas de ética-estética, o inesquecible Díaz Pardo, que deu exemplo de vida, de teoría e obra, á pregunta de si o que facía era industria ou artesanía, el atallaba e dicía con sorna que o que irremediablemente facía era "capitalisanía". Asumía a cuestión e sabía administrar.

Neste significativo tempo crise, no que tanto se fala de refundacións, compre tamén redefinir a cultura, volver a súa orixe, ó que o ser humano cultiva para resolver a vida e as relacións. A cultura é un recurso, a cultura é marca, distinción da personalidade dun pobo e dos seus individuos, pero tamén enferma por presión imperativa: degrádase entre diglosia, dialectalización idiomática, anomia, acultúrase en feismos físicos e psíquicos, afectada por interesados virus infecciosos, para dividir a convivencia, ó medioambente, escravizar e marcar dependencias doutros agudos oportunistas salteadores de camiños posmodernos. E velaí que chegamos a gozar coa rexouba e a murmuración, con comportamentos e obras asociais.

Aínda que o humanismo, iso de ter os pés no humus, na terra que dá acollida e vida, trabúcase, esmorece, non faltan os estrelampos creativos que alumean camiños. Sempre hai verdadeiros artistas, voces e traballo que non se deixan dominar, nin se prestaron ó suborno ou ó penoso espectáculo do rabaño pastando a carón da Consellería de Cultura, bailando ó son das doses da subvención. Ceibes das cadeas administrativas, facer, creatividade, arte cavilado para servir e non para servirse, que iso xa vai implícito cando cumpre o seu fin. É curioso ver como en momentos difíciles da Historia, incluso en ditaduras, nas cárceres, no exilio, houbo a anécdota da creación. A iso Galiza está afeita, e como mostra a obra de Castelao e dos seus seguidores, proba das fondas e resistentes raiceiras na Terra. Fronte ó campante esperpento, o zafo, o escatolóxico, a frivolidade e o disparate dos que tentan reducir o idioma, a tradición, a cultura dun pobo a unha vía morta... sen faltar a sensibilidade de creadores de formas, de quen ofrece remedios, o seu particular I+D.

---

Viveiro acolle o acto de presentación da escolma de artigos de Hernán Naval

mrpatrimonio.blogspot.com
20/11/2011
Viveiro

A Asociación Sociocultural Mariñapatrimonio organiza, en colaboura coa Asociación ribadense MUSIQUEANDO, o acto de presentación da escolma de artigos de Hernán Naval: "Vou canso de todo menos da música".

O Conservatorio Profesional de Música de Viveiro será o lugar onde se desenvolverá esta presentación o xoves 24 de novembro ás oito e media da tarde.

No acto intervirán Hugo García Presno, director da EMM e D de Ribadeo e Francisco Luís Rodríguez Guerreiro, profesor e presidente de Mariñapatrimonio.

Os asistentes serán agasallados cun exemplar do libro publicado por MUSIQUEANDO.

---

+ NOVAS RELACIONADAS:

- La Voz de Galicia: "<Vou canso de todo menos da música>, homenaje póstumo en forma de libro a Hernán Naval"

- La Voz de Galicia: "<Tentamos manter viva a figura e o ideario de Hernán Naval>"

Dies Irae. Castigo político ao arqueólogo Ángel Villa Valdés

Estado dos materiais de Campa Torres ao ser atopados

Reproducimos aqui a carta publicada no xornal asturiano La Nueva España polo arqueologo Jorge Camino Mayor, na que se da conta da persecución politica a que esta sendo sometido o arqueologo Angel Villa Valdes, coñecido polo seu exemplar traballo a fronte do Projecto arqueológico do Eo-Navia, desde que destapara a situación dos materiais arqueolóxicos do castro de Campa Torres (Xixón)

«Dies irae»: Castigo político al arqueólogo Ángel Villa Valdés

Análisis crítico de la sanción originada por el hallazgo en un sótano de 300 cajas de piezas del yacimiento de la Campa Torres

Por JORGE CAMINO MAYOR
Arqueologo del Museo Arqueológico de Asturias


Finalmente se acabaron cumpliendo las peores expectativas y la consejera de Cultura, Mercedes Álvarez, ha resuelto sancionar al arqueólogo Ángel Villa Valdés con una suspensión de empleo y sueldo por un período de tres meses. El daño real de la decisión de la Consejera no se limita a ese castigo, del que quedará constancia en su expediente laboral, sino que han de tenerse en cuenta el sufrimiento personal y el coste económico acarreados por el largo procedimiento que hubo de afrontar y que continuarán con los consiguientes recursos jurídicos, incluidas las acciones judiciales que pudieran derivarse contra los funcionarios que con su arbitrariedad hayan podido caer en prevaricación. No hay que olvidar que el arqueólogo lleva un año de baja en tratamiento médico desde que los políticos de la Consejería iniciaron una incomprensible persecución laboral que desembocó en la privación, también extensiva a todo el equipo investigador, del estudio de los castros de la cuenca del Navia, en los que desarrolló un brillante y extenuante trabajo durante los últimos 15 años.

No hay duda alguna que nos encontramos ante una de las más injustas y arbitrarias decisiones adoptadas por la Consejería de Cultura desde la existencia del Gobierno autonómico. Bajo un punto de vista jurídico deben subrayarse, en primer lugar, la inexistencia de una causa real inculpatoria y, en segundo lugar, la acumulación de parcialidades administrativas de la parte instructora que impidieron la incorporación de las pruebas alegadas por la defensa y que convierten el procedimiento en un acto carente de las más elementales garantías legales, tal como corresponderá demostrar ante instancias judiciales.

Un sintético resumen de los hechos pone de manifiesto la absurdidad de todo este acontecimiento. Como es bien sabido, Ángel Villa, experto asesor del proyecto del Museo Arqueológico, fue quien requirió ante instancias del Ayuntamiento de Gijón la búsqueda de la colección arqueológica de la Campa Torres, cuyo paradero era desconocido, iniciativa que culminó con el descubrimiento en instalaciones municipales de un escondrijo subterráneo formado por más de 300 cajas en un penoso estado de conservación. A pesar de corresponder al Ayuntamiento de Gijón el procedimiento administrativo subsiguiente, la Consejería de Cultura abrió expediente disciplinario contra Ángel Villa Valdés por no comunicar el hecho a su superiora inmediata, reprobando por contra que lo hubiera hecho al Museo Arqueológico de Asturias, cuya directora fue por lo mismo expedientada y, por último, cesada. Se da la «casualidad» de que aquella «superiora inmediata», que fue parte de cargo en dichos expedientes disciplinarios, sería nombrada a continuación directora del Museo. Además, contraviniendo una resolución de la Fiscalía del Tribunal Superior de Justicia de Asturias que señaló al director de las excavaciones, Francisco Cuesta, como responsable de la ocultación que constituye un delito contra la ley de Patrimonio Cultural de Asturias, la Consejería de Cultura no inició acción alguna contra él amparándose en un informe exculpatorio realizado por un arqueólogo que, también «casualmente», acaba de ser designado «a dedo» alto cargo del citado Museo.

De nada han servido las innumerables declaraciones públicas de arqueólogos de toda España e inclusive del extranjero, hasta donde alcanzaron los ecos de esta infausta situación, entre ellas la de los miembros del Comité de Asesoramiento Científico para la renovación del Museo Arqueológico, constituido por la propia Consejería de Cultura, que explica cómo la actuación de Ángel Villa se desarrolló en el seno de dicho Comité y con pleno conocimiento de éste, lo que es motivo necesario de su exculpación. Tampoco sirvieron de nada las no menos significativas acciones sociales y políticas, entre las que debemos recordar el pronunciamiento de todos los partidos en la Junta General del Principado, excepto del PSOE, en contra de dicho expediente.

Es tan contradictoria la posición de la Consejería que nadie hasta ahora ha sabido entender su relación con los sucesos, y ningún político ha querido y podido explicarla. Baste decir que hasta la tipificación de las pretendidas infracciones que se le imputan a Ángel Villa han sido modificadas en el curso del procedimiento por la instructora del expediente, quedando ahora materializadas bajo la formulación de una «mala voluntad contractual», abstracto y ambiguo concepto en el que puede tener cabida cualquier cosa y cuyo único sentido es el de permitir a la parte instructora que motive lo que le venga en gana. Todavía supone más extrañeza la vehemencia aplicada por la Administración en este asunto frente a la conocida ligereza con que ha tratado las materias que constituyen el objeto de sus competencias. Por si fuera poco, esta grave decisión es adoptada en los últimos estertores de un Gobierno en funciones al que los ciudadanos han retirado su confianza, entre otras principales razones por su aciaga gestión cultural y por las acciones agresivas ejercidas contra destacadas instituciones y personas vinculadas a la cultura asturiana.

De todo ello se pudiera pensar que nos encontramos ante una medida política estrictamente punitiva dirigida a castigar a una persona de probada objetividad profesional y de reconocido prestigio nacional en el campo arqueológico, pero consiguientemente incómoda para unos políticos que hacen del servilismo y del clientelismo personal (una mala reinvención de la devotio ibérica) su modelo de comportamiento. Una medida, que para mayor abundamiento de la torpeza que la inspira, es adoptada como una coz en los últimos días de un gobierno desautorizado y acosado por la Justicia ante gravísimos casos de corrupción y flagrantes irregularidades administrativas constantemente revocadas en los tribunales. Una decisión completamente inútil para lo sustancial, esto es: la determinación de la responsabilidad del zulo de la Campa Torres y la evaluación y subsanación de los daños ocasionados sobre un tesoro patrimonial sobre el que, transcurrido más de un año desde su aparición, nada más se ha vuelto a hacer.

Sin embargo, creo que esta resolución no obedece solo a un mero ejercicio de maldad: mediante ella se pretende eliminar al mejor candidato para ocupar uno de los puestos del Museo Arqueológico de Asturias que la Consejería de Cultura ha creado y así consolidar el reciente nombramiento de dos altos cargos que se han distinguido por sospechosas actuaciones administrativas que deberán ser esclarecidas en el futuro. Una operación, en definitiva, como la realizada en el Museo de Grandas de Salime que condujo a la destitución de Pepe el Ferreiro y al nombramiento, en su lugar, de un mero acólito del Partido Socialista.

En suma, nos encontramos ante un castigo despótico ejercido con prepotencia y autoritarismo por unos cargos políticos que representaron a una soberanía popular que se tilda a si misma de izquierdas. De lo que no albergo duda alguna es de que, si viviéramos en otros tiempos, al igual que Miguel Servet, Savonarola y tantos más, Ángel Villa ardería esta noche en la hoguera.

---

Ir a nova orixinal: La Nueva España

Reportaxe do Arquivo da Memoria Social: Os Campaneiros de Vilagarcía

Autor: Arquivo da Memoria Social
Ano: --- (s.XX)
Duración: 09'49"

MariñaPatrimonio e Laiovento presentan en Viveiro a última novela de Lois Diéguez

Mañá venres será presentada a última novela de Lois Diéguez, nun acto organizado pola Asociación MariñaPatrimonio e a editorial Laiovento.

A poutada do oso darase a coñecer ao público en Viveiro, no salón de actos de Nova Caixa Galicia. Será ás 20.30 horas, aínda que unha hora antes o autor asinará exemplares os lectores.

Tamén haberá un pase do deuvedé De Albre de espranza á Poutada do Oso.

Intervirán Diéguez, Francisco L. Rodríguez, de MariñaPatrimonio, e Manuel López, crítico literario.

Manuel Gago: Precisamos unha Mesa polo Patrimonio de Galicia

manuelgago.org
10/03/2011
Manuel Gago

Nos últimos meses tiven a fortuna de contactar, dialogar e conversar de vagar con bastantes asociacións de defensa do patrimonio ao longo de toda Galicia. Xente voluntariosa, habitualmente vinculada a unha comarca, que exercen traballos de defensa activa do patrimonio, pero tamén de concienciación social. Na medida das súas posibilidades, o traballo de toda esta xente é modélico: supón horas de tempo persoal, sacrificio das relacións familiares para achegarse a traballos por veces ingratos e, moitas veces, conflitivos. Esta xente ten un mérito enorme.

Pois ben, sorprendeume a coherencia dunha idea que unha e outra vez se repetía en todas as conversas cos directivos destas asociacións. E sorprendeume porque os meus amigos ben saben todo o que levamos falado, desde hai anos, sobre esta cuestión. A idea é a seguinte.

-Precisamos unha Federación ou Asociación Galega de Defensa do Patrimonio.

Isto é unha cuestión importante. As asociacións, nos seus procesos de traballo interno, decatáronse de que, por desgracia, unha boa parte das decisións sobre o patrimonio das comarcas nas que traballan tómanse fóra das súas propias comarcas. Saben tamén o difícil que é ter repercusión nas súas denuncias, e o importante que é a aparición en medios de comunicación. E saben que hai recursos e posibilidades aos que economicamente non poden chegar.

Nós levamos tempo pensando na cuestión.

Precisamos unha Mesa polo Patrimonio de Galicia. Cada día estamos vendo novos plans de agresións a espazos e lugares patrimoniais importantes. A batalla da opinión pública, especialmente no ámbito local, non está gañada porque ninguén, nin sequera, a xogou. Temos un problema real na ausencia dun liderazgo claro na administración pública en políticas de patrimonio. E moitos máis problemas. Hai que dar un paso máis alá. Porque aínda que pasan os anos, a conciencia política e social sobre o patrimonio non mellora, e mesmo empeora por momentos.

Penso nunha sorte de Federación na que poidan participar todas as asociacións e que permita optimizar e centralizar recursos de cara a protección e defensa do patrimonio de xeito máis deficiente, intervindo alí onde as asociacións son febles. Por facernos unha idea de tres servizos que podería asumir esta Mesa Central.

a) Servizo xurídico. Contratar a avogados especialistas en patrimonio histórico e materias de dereito adicionais que permitan elaborar guías de actuación legal ante as agresións ao patrimonio e tamén facer consultas sobre problemáticas efectivas. Un dos principais problemas, por experiencia teño comprobado, das denuncias sobre unha agresión ao patrimonio, é o escaqueo. Todo o mundo, desde a Guardia Civil, os concellos ou a Dirección Xeral de Patrimonio, tentan escaquearse de responsabilidades ou paralizar os expedientes. Determinar as responsabilidades con rapidez é clave para saber como actuar e contra quen. Os servizos xurídicos permitirían crear unha guía de documentación ao que as asociacións poden acudir para tramitar e xestionar por escrito -que é o que realmente importa- as cuestións.

b) Gabinete de comunicación. Agás que haxa alguén con certa experiencia, a relación entre as asociacións e os medios de comunicación é limitada. O medio só coñece a xente do ámbito local e, dependendo das capacidades e do tempo, o traballo cos medios é máis ou menos amplo. Pero a información que aparece nos medios locais (agás cando falamos de edicións vinculadas ás grandes cidades) basicamente a penas ten incidencia nos políticos (que se poñen máis nerviosos do que imaxinades cando ven cousas no papel. Mirade o cambio de discurso que deu o Presidente do Goberno sobre o tema do castro de Baroña a partir da presión de La Voz de Galicia e El Correo Gallego. Pasou de “que busquen os recursos fóra de Galicia” (!!!) a “a ver o que podo facer”. O Gabinete de Comunicación tería a tarefa, nada fácil, de conectar estas incidencias locais coa súa circulación en medios galegos ou de máis aló. O Gabinete tamén tería que conectar a todas estas asociacións coa gran maré de Internet, apoiando o activismo en redes sociais e xestionando e coordinando o web xeral.

c) Servizo de Informes. O servizo de informes debería facilitarnos información sobre cal é a situación real do patrimonio en Galicia. Ata o momento, só contamos cun informe de incidencias anual, que é o que elabora o Fiscal de Patrimonio de Galicia. Pero este informe só recolle actuacións xudiciais e denuncias, non o impacto efectivo sobre o patrimonio. O Servizo tamén contaría cunha base de datos activa e en liña con todos os puntos en conflicto, ou susceptibles de ser afectados por obras públicas e privadas, e canalizaría a incorporación de novas denuncias e información. O resultado sería un valioso recurso para coñecer en tempo real a situación do patrimonio.

Outras consideracións
A Mesa polo Patrimonio de Galicia debera estar integrada por asociacións pero tamén por membros a título individual. O seu Presidente debera ser unha figura de recoñecido prestixio, pero tamén con capacidade de decisión e xestión. Estamos falando de alguén con tempo libre que dedicarlle á cuestión, apoiado por algúns membros da directiva con capacidade tamén de xestión efectiva. A referencia para a imaxe pública que debe ter esta Mesa é Greenpeace ou Amnistía Internacional: entidades que pola súa reputación son capaces de preocupar aos gobernos e que son recoñecidas internacionalmente como independentes.

A Mesa polo Patrimonio de Galicia debera ter mecanismos importantes para evitar a partidización da entidade, un risco perigoso ao meu ver. O patrimonio importa en Galicia, máis do que moitos pensan. É unha magnífica ferramenta electoral en malas manos. Os titulares da directiva e os membros deberan velar porque na Mesa polo Patrimonio haxa unha integración efectiva de persoas de diferentes ideoloxías. E cando digo todas, non me refiro a integrar á U e ao Encontro Irmandiño. Refírome a que haxa xente de todas partes. Aquí deben caber todos. Debe ser un movemento organizado efectivamente pola base.

A Mesa polo Patrimonio de Galicia debe basearse no cumprimento das normativas e leis vixentes en relación ao patrimonio en Galicia, neste momento basicamente non aplicadas en moitos casos. Debe exercer unha función de vixilancia da Administración en beneficio da transparencia e efectividade das súas funcións estatutarias en defensa dun dos bens máis valiosos deste país. Non só debe titelar o papel da Administración de cara os recursos, senón a da Administración entre os seus departamentos. Nos vindeiros días escribirei un post sobre esta cuestión, que debe ser analizada máis de vagar.

A Mesa polo Patrimonio de Galicia pode ser interlocutor dos poderes, pero debe evitar caer na tentación de chegar a convenios de financiamento de actividades, etc. coas administracións; en realidade, debera prohibilas por estatutos. Cunhas funcións moi definidas e realistas, debe procurar a autosustentabilidade e a autoxestión evitando situacións que poidan derivar na perda de independencia e credibilidade. Polo tanto, o seu crecemento debe ser moi medido e moi reducido, para poder manterse áxil e evitar o colapso.

A Mesa debe integrar á sociedade civil, pero tamén aos profesionais da arqueoloxía e Historia que queiran participar. Os afeccionados son unha parte capital e histórica, desde hai máis de cen anos, na defensa do patrimonio cultural deste país. E os profesionais permiten dotar de músculo a argumentación. Cómpre vincular o que agora está separado pero durante moito tempo, nas épocas da Xeración Nós e no Rexurdimento, estivo unido.

Coda
Desde xa autoexclúome da directiva desta Mesa polo Patrimonio de Galicia. Nin estou formado para algo así nin teño tempo, xa que durante estes anos andarei metido en demasiadas guerras. Tamén suliño aquí que, de crearse esta Mesa polo Patrimonio de Galicia e convencerme o resultado, faríame membro sen dubidar e prestaría asesoría gratuíta en termos de comunicación corporativa ou produtos interactivos, que é do pouco que sei.

Únete ao grupo Eu participaría dunha Mesa polo Patrimonio de Galicia

no FACEBOOK.

Marcial Tenreiro Bermúdez: ''O Camiño dos Arrieiros é historia para ver e pisar''

El Progreso
14/12/2010
Cristina Arias

O arqueólogo Marcial Tenreiro Bermúdez defende que crear unha ruta de sendeirismo no Camiño dos Arrieiros, que abrangue das Pontes a Bares máis de 80 mámoas, sería unha forma de poñelo en valor, pero subliña que «é imprescindible a implicación real das administracións».

---

MARCIAL TENREIRO é un defensor acérrimo do patrimonio e da importancia da súa conservación. Por eso, aparte do seu traballo como arqueólogo e mestre na Universidade, participa en xornadas e obradoiros baixo a premisa de que divulgar é «protexer».


Participou nas ‘Xornadas Mouras’ das Pontes, centradas no Camiño dos Arrieiros. Que destacaría del?
É un xeito doado de facer unha viaxe no tempo, pois percorrer o Camiño dos Arrieiros significa andar por unha ruta pola que se veu andando desde o 5000 a.C. ata practicamente antonte. É un camiño con moita historia, unha historia que se pode ver e pisar.

Leva o nome dos que transportaban mercadorías das Pontes a Bares. Soportaba moita afluencia?
É difícil precisar a afluencia total, pero cumpría un papel moi importante nas relacións entre o interior e a costa. O tránsito era fundamentalmente estacional, concentrado sobre todo nos meses de bo tempo.

A ruta foi destruída co tempo, cortada por unha estrada...
Efectivamente o camiño foi vítima do seu propio carácter de vía natural privilexiada e atópase cortado pola estrada en varias partes, se ben consérvase aínda gran parte do trazado antigo. Ademais, parte dos montes polos que pasa son particulares o que fai que nalgúns lugares quede interrumpido polo arame e os valados que curtan as antigas servidumes de paso do Camiño Real.

Que opina do seu estado de abandono actual?
En certa forma o abandono do camiño foi resultado do propio cambio das formas de vida e o paso da sociedade tradicional á contemporánea cando o oficio de arrieiro desapareceu pola mellora das comunicacións. O camiño morreu cando a recua de mulas foi mudada polo tráiler, igual que sucede con moitos elementos da cultura tradicional que perderon a súa función e contexto orixinal, o cal non quere dicir que non se podan artellar formas de darlles unha nova vida, un novo pulo dacordo coas circunstancias actuais.

O camiño destaca polo número de elementos arqueolóxicos que acolle. Cantos hai catalogados?
Federico Maciñeira, pioneiro da arqueoloxía galega e o primeiro en estudar o Camiño, deixou constancia de máis de 80 mámoas en torno ao Camiño dos Arrieiros, o cal é unha concentración extraordinariamente densa, similar á que atopamos na zona das Pontes, posiblemente unha das máis ricas en megalitismo de toda Galicia. En canto ás tipoloxías, hai de todo, destacando pola súa espectacularidade túmulos como o de Forno dos Mouros, un impresionante dolmen de cámara e corredor.

En que estado se encontran?
Algunhas nun certo estado estable, por falar en termos médicos, outras están afectadas por plantacións de árbores e outras están rodeadas por parques eólicos. Nalgún caso fíxose un esforzo de acondicionamento, pero en xeral, como ocorre coa maior parte do patrimonio arqueolóxico, a sensación é de certa indefensión e vulnerabilidade.

Perdeuse moita información?
O máis triste do que se perde na destrución dos restos arqueolóxicos é que nunca saberemos xa o que estes poderían ternos dito. Nun caso como o do Camiño dos Arrieiros, que tivo moitas vidas ao longo da historia, hai un patrimonio engadido, o inmaterial. O traballo de estudio está aínda por facer e neste caso temos os días contados se é que ese legado oral non se perdeu xa para sempre, co último vello que tiña recordo del.

A Liga Céltica reivindica que se recupere. Que se podería facer?
Moitas cousas. Hai elementos que precisarían ser reparados, sinalizados, acondicionados e limpados para facelos máis visibles. O principal é facer actuacións respectuosas, o menos invasivas posibles e que non resulten contraproducentes. Temos algún triste exemplo como o do Cristo de Mouraz, onde se fixo un monolito que evocaba a lenda deste e un área recreativa e paradoxicamente nas obras o que quedaba da peza orixinal foi partido e deitado entre escombros.

A Liga solicita o nomeamento de BIC. Cre que sería posible?
Non penso que sexa un imposible, nin moito menos, xa que existen casos similares declarados BIC polo seu interese cultural e histórico e non temos máis que fixarnos en que ano estamos, Xacobeo. Moitos dos elementos que están no camiño serían susceptibles por si mesmos de ser BIC pero é máis interesante unha protección integral da ruta porque garantizaría unha protección máis clara para outros elementos non arqueolóxicos como os distintos cruceiros. Pero para eso sería necesario que houbese unha implicación real por parte da Administración.

O camiño pasa polos concellos das Pontes, Mañón e Ortigueira, hai implicación dos poderes públicos?
Realizáronse algúns traballos de acondicionamento dalgúns elementos particulares, nalgunhas necrópoles megalíticas... por parte de autoridades locais, pero non existe polo momento un plan de recuperación que aborde toda a ruta no seu conxunto como algo integral, tendo en conta os distintos aspectos arqueolóxicos, históricos e etnográficos.

Debería sinalizarse?
É imprescindible, sobre todo tendo en conta que os elementos arqueolóxicos que se encontran dentro do trazado do camiño tampouco están sinalizados. En canto ao propio trazado do camiño unha sinalización adecuada como vía de sendeirismo podería ser de grande interese, tendo en conta que o camiño non só está cheo de restos arqueolóxicos senón que tamén trascorre por lugares da grande actractivo natural e paisaxístico.

A Plataforma na Defensa do Patrimonio organizou unha ruta para dar a coñecer esta vía. Cre que é fundamental a divulgación?
É importante xa que é difícil protexer algo que a maioría da sociedade descoñece. Moitas das actitudes que a xente ten sobre o patrimonio mudan radicalmente cando se dan conta que aquelo é algo máis que catro pedras. A divulgación é fundamental e a mellor forma de dar a coñecer o camiño é sen dubida andándoo.

DE PRETO
Se non fora arqueólogo, sería...
Posibelmente me dedicaría á pintura, a miña primeira vocación.

Se tivera unha máquina do tempo, a que época viaxaría?
A Gallaecia prerromana, sobre todo polo pouco que sabemos dela, pero non desbotaría un paseo pola Roma de Augusto.

Entre tódalas civilizacións antigas, con cal se queda?
Eso é case como a vella pregunta de a quen queres máis, pero, por decir un, digamos… os celtas.

Un arqueólogo de referencia?
Moitos, pero se pensamos en Galicia, Federico Maciñeira, menbro de esa arqueolóxia heroica dos pioneiros, ou López Cuevillas, pero xa estou citando de máis…

A gran perda na historia?
Cada vez que un anaco do noso patrimonio arqueolóxico, histórico ou etnográfico desaparece perdemos algo de nós mesmos. E iso sempre é irreparable.

Un lugar?
As Pontes, e, por que non, O Caxado.

Nado en Terra de Trasancos, pero descendente de ponteses (seus avós eran de Cervicol e Ribadeume), que relación ten con As Pontes?
É unha relación que ten moito de afectivo, como soe pasar co lugar do que sintes que veñen as túas raíces, e vencellada ademais a algúns recordos da nenez e ao que me contaban os meus avós. Ademais teño bastante amigos.

Veciños de Elviña terán que deixar as casas en 15 días

Xornal de Galicia
31/07/2010
Sonia Dapena

Os veciños de Elviña-Castro afectados polo proceso de expropiacións para a construción da futura residencia universitaria da Coruña acudiron onte ao edificio da Xunta na cidade para intentar pecharse no despacho do Delegado provincial, Diego Calvo, ao que esixen que paralice o desaloxo de dúas familias, que está previsto para dentro duns quince días. Os afectados, que recibiron as actas do Instituto Galego de Vivenda e Solo (IGVS) para deixar as súas casas no prazo dun mes hai cousa de dúas semanas, néganse a marchar e piden un prezo xusto por ceder as súas propiedades ou aceptar o realoxamento.

Logo de pasar tres anos en litixios co fin de acadar novas vivendas na contorna da futura área residencial e un prezo de mercado polas súas terras, a Administración parece gañarlle a partida aos veciños de Elviña-Castro. Dúas das once familias que quedarán sen fogar para levar a cabo o proxecto xa recibiron o aviso do IGVS polo que lles indican que quedan dúas semanas para cambiar de dirección.

“Tíñamos o compromiso de Diego Calvo e dun representante do IGVS de non desaloxar a ninguén mentres non se firmasen uns documentos preparados polo Goberno bipartito pero o Instituto levantou actas e intentou colarnos o desaloxo nun mes, co cal incumpren o acordado”, explica o presidente da Asociación de Veciños Elviña-Castro Os Rexumeiros, Carlos Maceiras. De feito, o acordo coa Consellería de Vivenda do anterior Executivo aseguraba a construción de novas casas na zona, antes de botar fóra aos veciños.

Promesa dunha resposta
Dada a indefensión na que se atopan, arredor duns trinta habitantes do pobo achegáronse onte á delegación da Xunta na Coruña para esixirlle a Calvo a paralización duns desaloxos que incumpren o compromiso entre as partes. Pero, segundo fontes da Xunta o delegado atópase de vacacións ata mediados de agosto, xusto despois de que se produzan as primeiras expropiacións forzosas, polo que unha representante do Executivo comprometeuse cos veciños a ter resposta nos próximos días.

“Queremos que se paralice a orde, se retomen as negociacións e se cumpran os compromisos adquiridos”, insiste Maceiras, que avisa de que as Administracións –IGVS, Consellería de Vivenda, Universidade da Coruña e Concello, todos implicados na futura obra, licitada por 24 millóns– só teñen dúas formas de sacalos das súas casas: polas boas ou “cos pés por diante”.

A nai de Luís Gómez será unha desas primeiras desaloxadas, pero só lle ofrecen “sete millóns e medio por unha vivenda de 80 metros cadrados”. “Tecnicamente, é posible facernos outras casas pero non queren, ofértannos pisos na rúa Salvador de Madariaga pero temos que pagalos”, comenta Gómez, acompañado por uns amigos que consideran a situación unha inxustiza. Luis advirte de que terán que quitalo da casa pola forza.

Pola súa banda, Manuel López perderá tres pisos e unha terra de máis de 1.000 metros cadrados por 350.000 euros. “Isto é como estar no corredor da morte pero sen saber cando vas morrer; eu xa tiven un infarto polos desgustos porque fixemos todo co noso sacrificio e pouco a pouco e agora nos rouban”, confesa López co nerviosismo no corpo.

A preguntas de Xornal, o representante veciñal recoñece que non confían moito na Xustiza porque levan “20 anos con recursos sen resolver” debido aos distintos procesos de expropiación que sufriu o pobo. “Cremos que incluso hai casos de prevaricacións porque se concedeu unha licenza de obra cando a residencia non cumpre coa normativa municipal”, denuncia Maceiras.

Matilde González Méndez: Las carreteras son las obras con un mayor impacto arqueológico

La Opinión de Coruña
27/06/2010
J.A. Otero Ricart

La arqueóloga Matilde González Méndez, doctora en Prehistoria y Arqueología por la Universidad de Santiago, explica que, en esta materia, en Galicia queda mucho por investigar. Afirma que en la comunidad gallega existen 5.000 castros y unos 10.000 yacimientos catalogados, y destaca especialmente los petroglifos, muy específicos de esta zona y "cuyos mensajes grabados son también monumentos que después de 3.000 años siguen desafiando el paso del tiempo y nuestra capacidad para comprender a sus autores". Advierte también sobre el gran impacto arqueológico que tienen las obras de carreteras, porque atraviesan montes "a ciegas"

Doctora en Prehistoria y Arqueología por la Universidad de Santiago, Matilde González Méndez ha participado en diferentes proyectos de impacto arqueológico y de revalorización del patrimonio en Galicia.

¿Qué época de las que ha investigado presenta mayores lagunas en Galicia?
Evidentemente, las más antiguas. Conocemos bastante de la época castreña, entre otros motivos porque parte de sus restos se perciben en el paisaje aun sin excavarlos, y los mismos vecinos de la zona los conocen perfectamente y por lo tanto son los que se han venido estudiando desde más antiguo. No ocurre lo mismo con los vestigios del neolítico o del paleolítico, que no son visibles en el paisaje. En Galicia tenemos 5.000 castros y unos 10.000 yacimientos catalogados, pero queda todavía mucho por estudiar e investigar.

¿Cuáles son las joyas del patrimonio arqueológico gallego?
El megalitismo tiene muchas joyas, como mámoas con pinturas o grabados en su interior; son los primeros monumentos que se hicieron para que se vieran y perduraran en el tiempo. Pero también destacaría los petroglifos, muy específicos de Galicia y cuyos mensajes grabados son también monumentos que después de 3.000 años siguen desafiando el paso del tiempo y nuestra capacidad para comprender a sus autores. También los restos más cotidianos de las personas que hicieron tales monumentos.

¿Y el patrimonio que corre un mayor peligro?
Sin duda, los elementos más antiguos, más desconocidos y que pueden estar sin catalogar. Por ese desconocimiento puede darse el caso de que al construir una carretera o edificar una casa no se vean y desaparezca para siempre una parte de los mismos. Así como los castros se aprecian con facilidad, no ocurre lo mismo con yacimientos más antiguos que correspondían a comunidades más pequeñas cuyas construcciones y restos son más exiguos y menos evidentes.

Apuesta usted por presentar los vestigios como un atractivo turístico. ¿Hay realmente un nuevo tipo de turista vinculado a los hallazgos arqueológicos?
Creo que sí, y mucho más en Galicia, donde no podemos competir con el turismo de sol y playa. Nuestro patrimonio arqueológico tiene un gran potencial turístico. El turismo cultural tiene un buen maridaje con la arqueología y con el medio rural. No todo el medio rural puede y debe ser explotado turísticamente, pero en Europa hay ejemplos de que determinados yacimientos arqueológicos generan una actividad turística que supone un importante complemento económico para la zona. Como ha sucedido también en España con Atapuerca, que ha generado a su alrededor distintos negocios, entre ellos restaurantes y hoteles.

¿Hay en la investigación arqueológica un antes y un después de Atapuerca?
Marca un antes y un después no sólo por la investigación en sí y sus resultados, sino por la repercusión que ha tenido en los medios y el público al saber transmitir la importancia de los hallazgos. Porque uno va a Atapuerca y lo que ve son unos trocitos de piedra o de huesos, nada monumental. Pero se supo hacer ver al público que esos restos, aunque no son monumentales, sí que son fundamentales para conocer el pasado de la humanidad.

¿No se corre el peligro de convertir los restos del pasado en meros "parques temáticos" artificiales?
No soy partidaria de "tematizarlos" en el sentido de convertirlos en simples lugares de diversión, sin generar una experiencia de aproximación al pasado. Por eso creo necesario incidir en la investigación, y a medida que ésta avanza ir incorporando sus resultados a la historia que sobre los yacimientos contamos al público, de forma amena pero rigurosa. No se trata de contar en todos las mismas cuatro ideas básicas, ni de contar directamente los vastos resultados de la investigación; se trata de contar una historia sencilla que transmita cuál es el sentido de ese lugar.

Pertenece usted al comité internacional de HERITY. ¿Cuáles son los objetivos de esa organización?
Se trata de una ONG para la evaluación y certificación de la calidad en la gestión de monumentos abiertos al público, tanto museos como iglesias, bibliotecas? todo tipo de monumentos de acceso público. A veces, las administraciones hacen una importante inversión inicial para contar con un museo, pero después se abandona su mantenimiento y su gestión. Y en el caso de la arqueología, si se excava y se abandona un yacimiento es peor incluso que dejarlo como estaba antes? sería mejor dejarlo para que lo investiguen generaciones futuras. Se trata entonces de evaluar para conocer cómo es esa gestión y ver así qué se puede mejorar.

¿Contribuirá ese nuevo interés social por conocer el pasado a mejorar la conservación de nuestro patrimonio?
Yo creo que sí, porque hace 20 años era impensable poner en un programa electoral propuestas relacionadas con el patrimonio local. Hoy en día ese tipo de propuestas vende bien y todas las administraciones quieren tener en su entorno museos o monumentos que sirvan de reclamo a visitantes. En la época medieval las ciudades competían por tener la catedral más grande, ahora competimos por tener el edificio, patrimonio o museo más atrayente y visitado? Lamentablemente, a veces la preocupación es más el número de visitantes que la calidad de lo que se muestra.

Uno de sus últimos trabajos ha sido la reconstrucción del poblado castreño situado en el monte O Castro, en Vigo.

¿Podría hacer un retrato robot de los primeros pobladores de la ciudad?
Tenemos numerosos datos arqueológicos, pero no tantos como para reconstruir la vida cotidiana entre los siglos II a.C. y III d. C. Sabemos que cultivaban y pescaban, criaban animales domésticos, mantenían contactos con otras zonas del Mediterráneo y con Roma, se preocupaban por su aspecto (como lo muestran broches, adornos, horquillas para el pelo?) y gustaban de estimulantes juegos para el intelecto como lo muestran las fichas de juego; e incluso que era un castro con cierto nivel de refinamiento, pues se han encontrado restos de un cerdo pequeño, de un cochinillo, vamos, y fragmentos de mortero quizás para la preparación de salsas. Comer un animal cuando aún es pequeño, sin esperar a que alcance un mayor tamaño, es una prueba de refinamiento vinculado posiblemente con la fiesta. Además del castro, los hallazgos de villas romanas y de salinas muestran que la zona era un importante centro comercial. El de Vigo era un castro grande, una citania que concentraba el poder político y social sobre un amplio territorio con otros castros.

¿Qué criterios utilizan a la hora de las reconstrucciones? ¿No es preferible a veces dejar las ruinas como están?
Habitualmente se dejan las ruinas y se levantan lo justo para comprender la planta o facilitar la conservación. De inventar, nada. Cuando se reconstruye algo nuevo se hace al margen de las ruinas, como hemos hecho en el castro de Vigo con las casas, levantadas donde antes había una zona asfaltada y que contrastan con los restos originales, muy bajitos. De hecho, en estos restos del castro vigués, salvo contadas excepciones, no se aprecia dónde podían estar las entradas de las casas, que estarían situadas en un nivel más alto que el actual.

¿De cuál de sus trabajos de gestión arqueológica se siente más satisfecha?
El del castro de Vigo ha sido especial, no sólo por el resultado, que en general gusta a la mayoría de la gente, sino porque trabajó un numeroso equipo de profesionales de distintas materias en muy poco tiempo: hicimos en 8 meses un trabajo que se hace en 8 años. La financiación estaba condicionada por los plazos del Plan E y fue todo un reto realizar ese trabajo en tan poco tiempo.

¿Qué tipo de obras tiene un mayor impacto arqueológico en Galicia?
Quizás las carreteras, porque atraviesan zonas de monte con espesa vegetación donde muchas veces es difícil saber lo que nos vamos a encontrar. No tenemos unos rayos X para ver el subsuelo. De todas formas, todas las obras llevan un control arqueológico para evitar destruir ese patrimonio oculto.

O país ou provincias para todos

El País
29/11/09
Suso de Toro

El Tribunal Constitucional lo forman 12 miembros, pero este tribunal en concreto que juzga el estatuto catalán a petición del PP es de 10, uno falleció y otro fue impugnado por la derecha al atribuirle una idea de España distinta a la suya. De los diez restantes, a cuatro ya les ha vencido el plazo reglamentario. Ese tribunal manco, cojo y ciego va a emitir un fallo y si la respuesta es que es inconstitucional, probablemente se derivará otra cosa: una crisis política e institucional de España. Cataluña prácticamente planteará la reforma de la Constitución. Ésa es la responsabilidad del PP que presentó el recurso ante este tribunal y que nos pone a todos en un serio dilema.

El fallo del Constitucional será una interpretación de un texto político; será, pues, político. Precisamente por eso intervienen los partidos y los agentes de la sociedad catalana. El editorial de toda la prensa catalana, La Dignidad de Catalunya, al que se sumaron las sociedades y entidades, tiene un carácter histórico: es una entidad política, un país que se moviliza por su existencia nacional. Habrá quien inmediatamente echará mano de los instrumentos del repertorio españolista, que si "la burguesía catalana"... (bien antipática, como todas, pero parece que la madrileña por lo visto no exista o sea pistonuda, en cambio); otros sentiremos envidia de una sociedad tan orgullosa y con tal conciencia cívica. Esto es para los catalanes algo semejante a lo que fue para los gallegos A Aldraxe en el año 1977, el próximo día 4 se cumplirán 32 años de una de las mayores movilizaciones políticas de nuestra historia.

El texto que convocó las manifestaciones decía: "Chamamento a todos os galegos: Estamos a vivir días importantes para o futuro do noso país. Importantes, pois logo de tantos anos de silencio e opresión a nosa voz pode e debe ser escoitada. O centralismo (...) débese tronzar para sempre. (...) E a autonomía é hoxe o único camiño para iniciar a recuperación dos nosos dereitos como pobo diferenciado, e a posibilidade de que sexamos nós quen poñamos soluciós aos nosos problemas. A autonomía, que debemos considerar como o recoñecemento dun dereito conquistado polo pobo galego no ano 1936 e que nunca puido exercer. (...)Acudide todos e que o 4 de Nadal non haxa nin un balcón nin unha fiestra sen a bandeira da Terra. Esa bandeira azul e branca que xuntamente coa nosa lingua aínda non nos queren recoñecer os que nos mandan. ¡Galegos, a nosa Terra é nosa! ¡Viva Galicia!" (UCD, PSOE, PCG, POG, PSG, MCG, PTE)

Hoy, con esta Xunta dedicada a recortar nuestra identidad colectiva, cuesta creer que todas las fuerzas políticas y ciudadanas de entonces, exceptuada AP y BN-PG, suscribiesen ese manifiesto galleguista. Que prácticamente toda la prensa de todas las ciudades gallegas publicase tal llamamiento (con la hostilidad de la prensa madrileña, recordamos) y, sobre todo, que la población se movilizase en tal número.

También al comienzo de diciembre, el día 1, es el aniversario de la otra gran movilización ciudadana, la de Nunca Máis, que revalidó la dignidad colectiva, nacional. Parece que el frío de diciembre estimula nuestro orgullo. En ambos casos fueron respuestas defensivas ante un ataque hacia los gallegos como país, parece que no somos capaces de existir como nacionalidad, aunque sí para reaccionar a la defensiva y resistir. Pero el paisaje que tenemos estos días es, con la perspectiva histórica de país, el más triste en mucho tiempo. Como fracasados celtas en sus castros, los localistas en A Coruña y Vigo celebran sus liturgias alrededor del fuego sagrado local, encienden sus queimadas y cantan sus gritos tribales. Unos reclaman una "L" y una caja para ellos, los otros anuncian que resistirán o que romperán la caja antes de que caiga en poder del castro enemigo. Sus universidades, sus aeropuertos, sus bolsillos... Orgías localistas.

No compartimos ni el modelo social ni la actitud hacia Galicia de Núñez Feijóo, pero si, por los motivos que sean, pretende racionalizar esta finca de castros estérilmente enfrentados y sacar adelante una caja de ahorros gallega deberemos apoyar el intento. Si no, mejor acabar con esta autonomía que nos costó ganar, pero entonces se acabó lo de las cuatro provincias decimonónicas: más racionales eran las siete provincias históricas del Reino. "Eles" para todos, universidades y caixas para todos. Y provincias para todos. Siete.

Dous veciños de Salcedo denuncian unha agresión por parte de militares da Brilat

El Progreso
9/11/2009
Pontevedra

Dous veciños da localidade pontevedresa de Salcedo presentaron senllas denuncias na Comisaría da Policía Nacional contra unha patrulla da base da Brilat. Segundo narran, os militares recrimináronos e agredíronos fisicamente cando camiñaban polas inmediacións do acuartelamento.

Así, unha das agredidas é unha muller duns 60 anos. Ao parecer, unha patrulla se lle achegou, e recriminoulle que transitase polo lugar e empuxouna, tirándoa ao chan e precisando de atención médica no Hospital de Montecelo, onde foi atendida por varios hematomas. A súa denuncia polas supostas agresións está acompañada do parte de lesións que lle entregaron no citado centro sanitario.

Os veciños de Salcedo sosteñen que outro ancián, que foi testemuña do ocorrido, recibiu tamén unha patada nunha perna, propinada por un dos militares. Mentres fontes da Brilat negan os feitos, reiterando que non houbo ningunha reacción violenta cara estas persoas ás que si recoñecen instar a abandonar o campo de manobras, o presidente da Asociación de Veciños Heroes do Campo da Porta, Ramón Lage, criticou que "non se pode consentir á Brilat que abuse desta maneira", argumentando que "o monte é libre" e os camiños polos que se moven os veciños "son de acceso ás súas leiras".

A Comunidade de Montes de Salcedo celebrou unha xuntanza urxente e extraordinaria para tratar esta presunta agresión e, o seu presidente, Fernando Pintos, cualificou de "moi graves" os feitos denunciados, dos que "non hai precedente en 40 anos de convivencia entre militares e veciños".

A Brilat nega os feitos
Con todo, fontes da Brilat sosteñen que "nunca houbo nin haberá ningún xesto de agresión" cara aos habitantes das parroquias que lindan co cuartel.

Neste sentido, admitiron que unha patrulla da garda de seguridade notificou que dúas persoas se atopaban no campo de manobras, dentro do perímetro militar, polo que se lles advertiu do perigo que entraña a zona".

Perfecto Arias grava o seu primeiro disco aos 83 anos

El Progreso
11/10/09
M.Q.

Con só tres anos, Perfecto Arias confeccionou o seu primeiro punteiro cunha cana de centeo mentres coidaba as vacas e catro anos despois, con sete, o seu pai comproulle a súa primeira gaita. Con todo, a pesar da súa impresionante precocidade na música, este gaiteiro lucense enfrontouse este sábado, aos seus 83 anos, á aventura de gravar o seu primeiro disco. "Estou contento. Era algo que tiña ganas de facer para que a miña neta lembre que o seu avó era gaiteiro".

O salón Rexio do Círculo das Artes, sen público para conseguir un mellor resultado, brindou este sábado a súa excepcional acústica a Perfecto e o resto de músicos, un grupo de catro novos cuxas idades, sumadas, non acadan a do octoxenario gaiteiro.


Xunto a eles, o artífice da iniciativa, Xosé Luís Foxo, gran coñecedor da historia musical de Perfecto, cuxo obxectivo é render unha homenaxe a un dos últimos representantes dunha xeración de gaiteiros que marcaron os anos posteriores á Guerra Civil e seguiron sendo símbolos até os anos 60 e 70 do século pasado.

Entre unha e outra peza, Arias lembraba este sábado "aqueles tempos" nos que tocaba a gaita nas vodas, "que non se facían nos hoteis, senón na casa das noivas", e pagábanlle 10 pesetas por tocar, ou cando animaba coa súa música aos cansos labregos despois dos traballos do campo.

Agarrado con agarimo á súa gaita, a oitava na súa longa traxectoria como músico, Arias interpretou este sábado no Círculo das Artes as composicións que se recollerán no disco. Entre elas, A muiñeira do Picato, o Vals de San Froilán, o pasodobre A fala dá miña gaita ou a muiñeira Rosiña, así como rumbas ou polkas.

O álbum pretende ser a culminación artística dun músico que iniciou a súa carreira na súa Freán natal, en Guntín, formouse de maneira autodidacta e formou varios grupos, como Os gaiteiros de Freán, Os lucenses ou Os enxebres de Lugo.

Ramón Rodríguez Palleiro: Ser gaiteiro conleva un país e un xeito de entender a vida

A Peneira
09/09
A Coruña

Ramón Rodríguez Palleiro (A Coruña, 1985) é un mozo con diversas inquedanzas artísticas. El é coñecido no mundo musical da Coruña como Moncho do Orzán. Con 24 anos, Moncho estudou Enxeñería Técnica de Telecomunicacións, especialidade Son e Imaxe, e agora remata o proxecto fin de carreira. Pero a súa vida está marcada pola súa profunda vocación musical e a súa paixón pola cultura galega.


-Cando comezan as túas inquedanzas musicais?
-Con 8 anos comecei a ir a clase de gaita da man do meu pai en Culleredo. O mestre era Miguel, sobriño do gaiteiro Francisco Paradela. Logo viñeron Raúl Galego, Xerardo García e Ricardo Santos. Con Raúl e Ricardo gañei moita amizade. Teñen ese don inmenso de saber parir gaiteiros. Curtinme tamén dando alboradas polas Mariñas da man dos Cataventos, entrañables compañeiros dos que aprendín un mundo.

-Fálanos dos teus gostos pola gaita e o acordeón,... por que un e por que outro?
-Ser gaiteiro conleva un País e unha filosofía de vida. Así pois, a miña concepción é gaiteira de meu. A gaita inspírame colectividade, compartir e soñar o amor de todos os galegos á nosa Terra.
Do acordeón cativoume o son e a posibilidade de tocar e cantar a un tempo a musicalidade deste chan. É moi completo, xunta as tres características principais da música: harmonía, melodía e ritmo. Mais sempre levo no máis fondo do meu ser a gaitiña.

-Actúas como solista, pero tamén formas parte do Coro Cántigas da Terra...
-Coñezo a Cántigas desde neno, mais o meu interese polos coros naceu das festas que meus pais organizaban con Ricardo, Rául e moitos máis amigos. Así foi. Partillando con eles funme decatando da importancia dos coros dentro da música tradicional. De corista en Cantigas levo dous anos. Este ano presenteime a vicearquiveiro coa vontade de poñer en valor o arquivo do Coro. Xuntei a un grupo de bos amigos e puxémonos mans á obra. Certamente o nivel que estamos acadando é formidable. Sen dúbida, este arquivo é un dos máis ricos da música galega. Del forman parte foliadas, pandeiradas, alalás, cantos de arreiro... case todos recollidos na primeira metade do século XX, antes de que a radio e a TV entrasen nas aldeas.

-Fálanos da importancia dos Coros dentro da música tradicional
-Un coro galego é un conxunto de gorxas bravas que cantan melodías do País acompañadas dos instrumentos tradicionais. Os pioneiros foron Aires da Terra (1883). Conscientes do abandono que xa daquelas comezaba a sufrir a nosa música patrimonial, vestiron o traxe do País e cantaron en galego sen complexos. Logo as Irmandades da Fala fundaron coros e teatros en toda Galiza. Tal é o caso de Cantigas da Terra. A idea inicial é reivindicar a música autóctona para proxectala cara o futuro, conectándoa co resto da cultura. Porén, repetir nos nosos días a relación dos Coros coas Irmandades (e polo tanto co primeiro nacionalismo) suporía unha xanela aberta á supervivencia do noso ser nacional.

-Tamén tes afección polo audiovisual...
-No 2008 iniciei a rodaxe dun documental sobre Amigos dos Muíños, un colectivo que, sen subvención algunha, adicouse á recuperación de patrimonio material (muíños, fontes...) nos anos 80-90. Nel, dous amigos dos muíños voltan aos lugares onde hai vinte anos fixeron cadanseu restauro e festa comunal. A obra recolle o espírito espontáneo do colectivo, onde destaca a naturalidade das personaxes filmadas. O proxecto conterá un libro-DVD e sairá o ano que vén.