A HORA DOS MOUROS

Non tan "primitivos" ...

2012-02-02T16:36:00.002+01:00

Castrexos da Idade do Ferro: nin tan pacíficos, nin tan iguais, nin tan primitivos

El Mundo
01/02/2012 Santiago

Trátase do primeiro gran estudo sobre os castros desde hai 35 anos, o seu autor, Xurxo Ayán apunta que non existía cohesión no mundo castrexo. O investigador avanza que os castrexos poderían ser polígamos. Estes primeiros poboadores foron mercenarios nas tropas cartaginesas. O traballo repasa tamén os mitos na cultura e o cómic ao redor deles

Quen vivía nos castros galegos? Como eran e de que se alimentaban? Como se organizaban? Cúal era a súa estrutura social? Estas e outras moitas preguntas son as que se fixo e ás que tentou dar resposta o arqueólogo Xurxo Ayán na investigación 'Casa, Familia e Comunidade na Idade do Hierro do Noroeste'.

Precisamente, Ayán céntrase no estudo global da vivenda e o espazo doméstico dos castros do noroeste da Península Ibérica empregando datos de proxectos arqueolóxicos desenvolvidos nos últimos anos no castro de Castrolandín (Cuntis, Pontevedra), nos castros de Neixón (Boiro, A Coruña), no castro de Montealegre (Moaña, Pontevedra), e en Campo da Lanzada (Sanxenxo, Pontevedra).

Monte do Castro

Este traballo, que forma parte da súa tese doutoral, dirixida polos investigadores Felipe Criado Boado, profesor de investigación do CSIC e Marco Virgilio García Quintela, catedrático de Historia Antiga da USC, é a primeira gran investigación integral sobre o modo de vida dos castrexos desde fai máis de tres décadas. E con el cobre un baleiro notable na investigación sobre o mundo dos castros, actualizando o rexistro arqueolóxico que había até o momento.

As comunidades castrexas desenvolveron a arquitectura en pedra máis monumental de toda a Europa continental cunha bagaxe tecnolóxica moi limitado. E como foi posible? "Pola consolidación dunha paisaxe agraria desenvolvido, unha implantación no territorio e o desenvolvemento de estruturas de parentesco extensas", apunta Ayán. E é que os castrexos non eran tan primitivos como se reflicten nos cómics, nos manuais escolares ou no imaxinario colectivo.

Xurxo Ayán

Os castros xurdiron entre os séculos X e VIII A. C. como tentativa destas comunidades de loitar contra a jerarquización e división social. O poboado monumental era unha obra colectiva, onde o asentamento estaba por encima das unidades familiares. Na tese constátanse as primeiras diferenzas sociais na arquitectura doméstica grazas a escavacións como as da Lanzada e Castrolandín. Unha idea que rompe coa imaxe tradicional da sociedade castrexa igualitaria, pacífica e primitiva.

Poligamia?

Precisamente, o tipo de estrutura das casas da fase final do período castrexo, antes da conquista romana, fan factible, segundo Ayán, a poligamia como mecanismo de reprodución social, como ocurrre cos grupos africanos premodernos. Por esta razón, o investigador apunta que a cultura castrexa, como tal, non existiu. "Convivían e malvivían comunidades moi diferentes, había unha variabilidade rexional tremenda, movementos de poboación e influencias de moi diversa índole", apunta.

Tamén rompe con outro dos mitos que había até agora: a visión da romanización como idea de progreso para estas comunidades. "Iso é unha falacia", asegura Ayán, que aclara que moitas das innovacións técnicas chegaron co comercio mediterráneo anterior ou coa participación de guerreiros castrexos nas tropas cartaginesas, por exemplo.

A investigación é un fito historiográfico, xa que abarca unha reflexión teórico-metodolóxica xurdida no seo do Instituto de Ciencias do Patrimonio (INCIPIT) órgano que integra a 50 persoas que estudan o patrimonio cultural como problema científico- na última década, conciliando Arqueoloxía da Paisaxe, Arqueoloxía da Arquitectura e outros marcos interpretativos desenvolvidos polo modelo de investigación anglosaxón.

Referente na arqueoloxía española

De feito, esta liña de traballo é un referente no contexto da arqueoloxía española na actualidade. "Rompe co modelo anquilosado de tese doutoral en Arqueoloxía, fractura de cheo ese xénero e dá lugar a unha obra crítica, multivocal, que mestura diferentes xéneros", asegura o autor da investigación, Xurxo Ayán, en declaracións a El Mundo.

No traballo destácase a importancia que a casa castrexa tivo ao longo da historia. Un exemplo diso pódese observar nas escavacións do Monte do Castro, en Ribadumia (Pontevedra), que é un "exemplo perfecto", segundo Ayán, da "monumentalización" dun espazo doméstico nos poboados fortificados das Rías Baixas ao longo da Idade do Hierro.

Dos primeiros tempos deste asentamento atopáronse depósitos de cinza e ornamentos de bronce entre buracos de poste que presentan os castros. "É un quebracabezas cargado de leves pegadas dun período do que aínda sabemos moi pouco", apunta Ayán. As cabanas, feitas con materiais perecedoiros, lembran o panorama característico dos 'hillforts' británicos ou dos castros de Centroeuropa.

Precisamente, na 2ª Idade do Hierro ten lugar uno dos procesos máis característicos do noroeste da Península Ibérica: a petrificación das vivendas. Novas cabanas circulares brotan por encima das precedentes e, sobre estas casas, levantarase despois unha monumental casa-patio que imita o modelo de prestixio de aparece nas 'oppida bracarenses'.

O estudo tamén analiza a imaxe que da casa castrexa dan os cómics, os manuais escolares, o mundo tradicional galego, os parques arqueolóxicos e a cultura popular contemporánea. Un aspecto nunca tratado até o momento en traballos científicos por non ser concibido como digno de ser investigado desde tal perspectiva.

Historia crítica

Ademais, a investigación abarca a primeira historia crítica da arqueoloxía galega, desde o século XVIII até a actualidade e constitúe todo un exercicio de recuperación da memoria histórica desta disciplina. Así, analiza a ruptura que supuxo o golpe de estado de 1936 e reivindica a figura de arqueólogos asasinados e exiliados, como o profesor de Arqueoloxía da Universidade de Santiago de Compostela nos anos 30, Sebastián González García-Paz, exiliado en Porto Rico, escavador dos castros de Santa Tecla, Borneiro ou Baroña.

A tese de Ayán é, tamén, toda unha alegación a favor da democratización do patrimonio arqueolóxico galego e a favor dunha arqueoloxía pública que inclúa aos cidadáns e comunidades locais non só no goce dos castros senón, mesmo, no proceso de construción do coñecemento arqueolóxico.

Por outra banda, Xurxo Ayán realiza no seu traballo unha lectura antropolóxica da evolución das comunidades asentadas no noroeste, desde a prehistoria até a romanización, aplicando ensinos da experiencia etnoarqueológica desenvolvida en África oriental desde 2006. E é que este arqueólogo participou en varias campañas arqueolóxicas internacionais sobre etnoarqueología entre grupos tribais, na fronteira entre Etiopía e Sudán do Sur.

Escavacións e campañas

Neste estudo tiveron unha gran importancia os datos extraídos das escavacións arqueolóxicas de urxencia desenvolvidas no marco da corrección de impacto arqueolóxico de grandes obras públicas como a Autoestrada Vigo-A Coruña-Ferrol ou o Corredor de Ou Morrazo.

Tamén se tivo en conta os datos de xacementos castrexos como o Plan Director do castro de Elviña, o deseño de contidos para o Parque Arqueolóxico da Cultura Castrexa de San Cibrán de Lás, ou a revalorización do castro de Castrolandín (Cuntis, Pontevedra), así como os proxectos de difusión e divulgación da arquitectura castrexa do CSIC.

V Xeira Románica

2012-02-02T12:16:00.008+01:00

osorrisodedaniel.blogspot.com

31/01/12

Compostela

Cando?

O domingo 12 de febreiro imos a Lugo!

O Programa?

10.30h. Xuntámonos diante da Facultade de Veterinaria de Lugo (Avda Carballo Calero SN).

11.00h. Santa Baia de Bóveda.

12.30h. San Miguel de Bacurín. Se hai tempo antes de xantar daremos un paseo pola Muralla da bimilenaria Lucus Augusti.

14.30h. Xantar.

16.00h. Visita á Catedral de Lugo.

Quén nos guía?

Carolina Casal (a nosa Carola).

Poderá amosarnos así a Casa na que agora traballa. Porque -para os que non estean informados- trocou hai uns meses os claustros de Samos polas naves da Catedral de Lugo. Seguro que esta nova xa chega tarde porque saberedes que hai pouco comisariou unha exposición na Catedral -xunto con D. César Carnero-. Esta exposición forma parte da visita da tarde.

Hai o ruxe-ruxe de que D. César Carnero -responsable de Patrimonio da diócese de Lugo- se non lle xorde algunha actividade de última hora que llo impida tamén nos acompañará.

Canto custa a actividade?

15€ para socios.20€ para non socios.Este prezo inclúe o xantar en Casa Manjer.Primeiro prato: variado de Polbo, Empanada e Tortilla.Segundo prato: a escoller entre carne de agulla asada ou peixe do día.Postre e bebidas.

Eh, e se non queremos xantar co grupo?

Daquela non hai máis que avisar de que faremos o xantar pola nosa conta. Aínda que advertimos que a compaña sempre mellora sensiblemente a calidade das viandas. Nese caso os asistentes só terán que abonar 5€.

Cómo me anoto?

Envía un mail a osorrisodedaniel@gmail.com cos seguintes datos:a) Nome e apelidos de cada unha das persoas que asistan.b) Enderezo electrónico de cada unha das persoas que asistan.c) Tfno móvil de cada unha das persoas que asistan.d) Aclaración de se no segundo prato se prefire peixe do día ou carne asada.

Hai prazas limitadas?

Si. Tanto Santa Baia de Bóveda como a visita que imos facer á catedral obríganos a limitar o grupo a un máximo de 40 persoas.

Hai unha data límite para se anotar?

O 10 de febreiro.

O lugar que escolleron os mouros

2012-01-26T15:39:00.024+01:00

La Voz de Galicia

21/01/2012

Barbanza

Os galegos coñecemos ben aos mouros, eses seres que vivían baixo o chan -quen sabe se aínda o fan- e que cada noite saían do seu agocho para comer, beber e danzar. A estas criaturas de pequeno tamaño que a mitoloxía galaica identifica ao tempo cos construtores dos monumentos megalíticos e cos habitantes dos castros, non lles pasou desapercibido o pequeno paraíso que emerxe sobre o mar en pleno centro da ría de Arousa, o illote Areoso.

O illote Areoso atópase no centro da ría de Arousa

Aínda que non sabemos moi ben se esta illa era habitada permanentemente ou de forma ocasional, nin que levara até alí aos seus poboadores, o certo é que hai abundantes testemuños da presenza humana posiblemente xa no cuarto milenio antes de Cristo.

Baixo a area do illote que pertence á illa agóchase unha parte importante da historia de Galiza. Algúns deses restos saíron agora do seu agocho grazas ao labor dos temporais e as mareas. Quizais no futuro continúen quedando ao descuberto novos testemuños de vida de fai miles de anos. Iso é polo menos o que os arqueólogos aventuran que pasará.

Cámara megalítica aparecida logo do recente

temporal que coteou a costa galega (Foto: Capítulo 0)

A pesar de que algúns deses restos foron expoliados de forma reiterada, está ben documentada a intensísima ocupación que rexistrou no seu momento este lugar. Boa parte destes vestixios da historia foron estudados no seu día por un equipo de arqueólogos capitaneados por Xosé Manuel Rei. Outros quedaron ao descuberto recentemente na parte noroeste da illa.

Imaxe das escavacións realizadas por

X. M. Rei a finais dos anos 80 (Foto: A Pedra do Encanto)

A mámoa que saíu á luz cunha cámara ou dolme no seu interior é sen dúbida o máis rechamante dos restos, pero non é o único. Outras dúas estruturas megalíticas descoñecidas até entón quedaron á vista por unha circunstancia da que, con todo, non hai que congratularse: a galopante erosión da illa arousá.

Outra das cámaras megalíticas que agromou logo do temporal (Foto: Capítulo 0)

Pero os que habitaron ou visitaron este territorio fai miles de anos non só deixaron a súa pegada sobre a pedra. Camiñando polos areais de Areoso detéctase a primeira ollada, en varios lugares, o que se coñece como paleosolo, un substrato fosilizado que agora quedou á raxeira.

Localizáronse tamén no seu día restos de cerámica e dous punzóns. Ademais, na campaña de escavación dirixida por Rei apareceron tamén ósos de animais, concretamente de bóvidos, un suido (coñécese así á familia dos xabaríns), e un ovicáprido, ademais de vestixios de fauna salvaxe como unha foca monxe ou coellos. E, por suposto, detectouse unha gran presenza de cunchas, sobre todo de ostra, mexilón e lapa.

Vasixa cerámica reconstruída de varios

fragmentos aparecidos nas escavacións do Areoso (Foto: A Pedra do Encanto)

O lugar foi empregado como acubillo dos contrabandistas nos oitenta

Esa presenza humana que, permanente ou non, era intensa hai varios milenios, fíxose moi esporádica no século pasado. Esta soidade da illa foi aproveitada polos contrabandistas, que fixeron de Areoso un zulo no que acubillar a mercadoría coa que comerciaban. As goridas que substituíron ás dos mouros coparon, de forma moi especial, unha zona na que a illa forma unha lingua de area. Esta actividade, ademais de constituír un delito fiscal, tivo tamén consecuencias sobre o hábitat deste pequeno enclave. A presenza dos contrabandistas provocou unha gran degradación da contorna.

Avalancha de bañistas

Sobre ese dano acumúlase agora a forte presenza de bañistas que, nos meses de verán, aproveitan a beleza e o acceso exclusivo por mar desta paraxe para gozar do sol e a praia.

Estampa turística que se repite cada verán sobre o xácigo arqueolóxico

Algunhas compañías chegaron mesmo a programar visitas organizadas. Vendo o perigo que esta saturación provoca no delicado hábitat da illa, Concello da Illa e confraría reclamaron á Xunta a elaboración dunha normativa que impedise o libre acceso ao Areoso. José Manuel Rei, o arqueólogo que escavou a illa, propón que se limite a entrada como en Illas Atlánticas.

+INFO nos sitios:

A Pedra do Encanto

Capítulo 0

Dúas lousas da mámoa do Chan da Armada levan catro anos con pintadas

2012-01-25T14:28:00.006+01:00

La Voz de Galicia
24/01/2012
Marín

Un grafiti cunha vistosa pintura azul aínda afea dúas lousas da mariñense Chan da Armada desde fai polo menos catro anos. Patrimonio anunciou no 2009 que estaba avaliando cómo reparar os danos causados no monumento prehistórico, pero ata a actualidade non se levou a cabo ningunha intervención para devolver ás lousas afectadas o seu aspecto primixenio. Por outra parte, o abandono do conxunto megalítico é evidente ante calquera visita. Non hai ningún cartel explicativo que aclare a importancia do xácigo e a braña medra ceive polo pequeno peche de madeira, que tamén ofrece unha imaxe de deterioro, acrecentado por un transformador de cemento e tella e un poste a poucos metros de distancia.

Pintadas na cámara megalítica da Mámoa do Chan da Armada

Chan da Armada é unha das mámoas emblemáticas da arqueoloxía galega, porque xunto coa moañesa Chan da Arquiña e a Mámoa do Rei, en Vilaboa, foi obxecto dalgunhas das primeiras prospeccións científicas na provincia, a cargo de Carlos Sobrino. Este monumento prehistórico, varias veces milenario, foi rehabilitado por un equipo dirixido polo arqueólogo Xoán Carlos Castro no 2008. Foi a última intervención da Xunta neste conxunto prehistórico. Nesa escavación, puidose determinar o mal estado dalgunhas das pezas, o que aconsellou naquel intre non repoñer a cuberta, ante o temor de que algunhas das lousas cedese e puidese acabar quebrando e desestabilizando todo o conxunto.

Novos Petróglifos no Irixo

2012-01-15T21:39:00.001+01:00

Descobren tres Petróglifos de 4.000 anos no espazo da incineradora do Irixo

Faro de Vigo

Ourense - X.M. Caño

El Grupo Ecologista Outeiro realizó el hallazgo en los montes comunales de Orosa, Cardedo, Menaz, Filgueira y Casares

O Grupo de Acción Ecoloxista Outeiro descubriu tres petróglifos realizados 2.500 anos antes de Cristo, que se atopan nos montes comunais de Orosa, Cardedo, Menaz, Filgueira e Casares, dentro do Concello do Irixo, na zona onde se proxecta situar a incineradora de residuos do sur de Galicia.

Tras examinar as imaxes dos petróglifos atopados, o arqueólogo Antonio da Pena confirma que "son dos bos", cunha antigüidade aproximada de 4.000 anos. E recomenda que se fagan unhas escavacións arqueolóxicas, ao estar convencido de que as figuras xeométricas continúan por baixo da parte das pedras que se atopa ao descuberto.

Os petróglifos mostran círculos concéntricos e cazoletas, polo que os seus descubridores interpretan que poden representar as ondas que se forman na auga cando se lanza un obxecto, dado que se atopan xunto ao nacemento dun afluente do río Pedriña.

Non é o primeiro descubrimento da asociación ecoloxista, que en 2005 xa se anotou o maior achado arqueolóxico dos últimos anos, ao catalogar máis de vinte rocas con todo tipo de simboloxía, polo que a Xunta "prestou apoio" á creación da área Arqueolóxica de Canxes.

O monte comunal do Irixo, onde a administración galega quere construír a incineradora, ten "un gran valor arqueolóxico, tanto pola cantidade como pola calidade dos seus xacementos", ao contar con máis de 20 mámoas (tumbas neolíticas), 25 petróglifos 19 na mesma área, oito castros prerromanos e as Covas de Valduide, a maior explotación aurífera da época romana que se atopa en Galicia, aínda que de moita menor envergadura que a das Medulas, situada dentro da antiga Gallaecia. Permanece documentado que a vía romana que comunicaba Iria Flavia (Padrón) con Chaves pasaba por Cusanca: O Irixo. Este municipio tamén conserva pontes do Medievo e restos do Camiño Real a Santiago. E nos Montes do Testeiro atópanse as antigas minas de estaño, explotadas de forma intensiva durante a segunda Guerra Mundial.

O Grupo de Acción Ecoloxista Outeiro explica que as Covas de Valduide "presentan grandes desniveis", de terreo cuberto por vexetación, "coma se derrubásese a mina", na que os romanos extraían o ouro de forma manual, mentres que nas Medulas facíano mediante a proxección de auga.

Na contorna do Concello do Irixo hai outros xacementos importantes, en Larouce, en Lobás, As Grovas de Madarnás, Puzo do Lago (Maside), Ourantes (Punxín) e Barbantes. O Grupo Ecoloxista Outeiro presentou a correspondente solicitude ante a Delegación Provincial de Cultura, para reclamar a catalogación urxente e toma de medidas de protección do tres petróglifos, así como a creación dun parque arqueolóxico por estar representadas na zona todas as secuencias da historia.

La Vijanera, III Premio Cine de Huesca 1985

2012-01-09T14:09:00.006+01:00

Título: La Vijanera

Dirección: Jesús García Preciados

Ano: 1985 (III Premio de Cine de Huesca)

O Monte do Castro e os romanos

2012-01-09T03:27:00.002+01:00

visita guiada dos veciños da zona onte ao Monte do Castro

Os Romanos arrasan o Monte do Castro

Faro de Vigo
A. Touriño - Ribadumia

A "dolabra" achada en Ribadumia é a sexta que se atopa en todo o mundo

A influencia do mundo romano en Ribadumia foi a devastación e persecución aos poboadores dun dos castros máis importantes da comarca, quizais tamén de Galicia. Esa é unha das teorías ás que chegan arqueólogos e historiadores despois das escavacións no xacemento de Monte do Castro e, en particular, polo achado de armas propias dos exércitos do Imperio esparexidas ao longo de toda a zona na que traballaron. A "dolabra" que se achou hai medio ano é unha das pezas de máis valor que revalida esta teoría.

A influencia dos romanos no Monte do Castro foi a devastación ao converterse este enclave nun dos obxectivos para o éxito da invasión. Esta é a conclusión á que chegan historiadores e arqueólogos despois de dez meses de escavacións nun xacemento no que xa se sacaron á luz trece cabanas, unha enorme "casa patio" e unha muralla, ademais de miles de pezas, moitas delas cerámicas pero tamén de adorno persoal e armas brancas. Quizais as hipóteses máis importantes do estudo radiquen no feito de que se trata dun dos castros máis importantes de Galicia, situado nunha zona estratéxica á beira do mar, con fortes relacións comerciais e marítimas e que podería estar datado en plena Idade de Hierro, alá polo século IV ou V antes de Cristo.

Pero ese esplendor foi tamén o que o arruinou no primeiro ou segundo século da presente Era, segundo as pegadas que con moito detalle valoran os arqueólogos que realizan este traballo de recuperación patrimonial, financiado polo proxecto Pousadas do Salnés, que dirixe a Deputación de Pontevedra. O final do castro ribadumiense é pura hecatombe pois o poboado non só foi arrasado polos invasores romanos senón que desapareceu entre as chamas, e nunca xamais volveu ser reconstruído.

Os historiadores entenden que o poboado era obxectivo clave para o escarmento que buscaba o exército romano. "Tiñan que buscar un castro importante e arrasalo por completo para dar exemplo aos habitantes dos poboados máis pequenos", explicouse onte aos asistentes á visita guiada, entre o que se atopaban o presidente da Deputación, Rafael Louzán e a alcaldesa de Ribadumia, Salomé Pena. A teoría susténtase en dous achados fundamentais, en particular unha "dolabra" romana e outras armas brancas de parecida época dispersas por todo o xacemento e o mesmo nivel de estratificación de cinza no subsolo que indica que o poboado ardeu por completo.

A aparición da "dolabra" cobra un especial significado polo feito de que se trata dunha arma característica dos exércitos romanos, dos que só se conservan seis exemplares en todo o mundo, o que lle confire un maior valor. É rechamante tamén o feito de que outras armas brancas atopásense en diferentes zonas do lugar escavado, o que demostra que a invasión foi sanguenta, xa que quedou constancia de que non había apego polas armas que se perderon no combate pois "ninguén pasou a recollelas". En definitiva corrobórase a barbarie que se cometeu cos poboadores do castro de Ribadumia que xa nunca máis foi habitado, a pesar de estar situado nunha zona privilexiada fronte á Ría de Arousa. De feito, a pesar da existencia de grandes masas forestais que ocultan a paisaxe, as vistas desde o castro ribadumiense son aínda espectaculares.

O castro conformouse nunha zona tan estratéxica como cómoda para os poboadores. De feito, chégase ao xacemento sen aparencia de subir pendente algunha, pero unha vez no cume compróbase que o castro estaba fortificado. Dita protección era case natural e aínda se observan as dúas trincheiras existentes, pero á vez complementábase cun muro de peche ao longo de todo o perímetro do castro. O muro é un dos achados máis importantes pois se cre que tería unha altura relativamente importante e que no seu parte superior estaría rematado cun enreixado contruida con elementos vexetais. Na próxima fase espérase escavar a zona do balcón superior do castro e a cima, onde poderían acharse edificios públicos e santuarios da época.

+INFO no blog do: Monte do Castro

A chamada da tradición

2012-01-01T00:00:00.002+01:00

De parte dos Mouros Bon Aninovo a todos

+INFO sobre isto en: O Outro Nadal

Cousas do Nadal

2011-12-30T18:45:00.019+01:00

Cousas do Nadal - Ao pé da lenda*

Por Marcial Tenreiro e Luís Gómez

Acomodados na calefaçom central das nossas casas ou em calefatores elétricos estamos deixando no esquecimento o moi antigo rito de cambiar o lume das lareiras no Nadal. Pola volta do vinte quatro de Dezembro costumava-se botar um grande lenho ao lume para que ardese deica a metade. O resto guardava-se até que os temidos pedraço, que estragava as colheitas, e o trevom, cujos lóstregos causavam moitas mortes a persoas e animais domésticos, apareciam; era entom quando se botava a arder o resto do lenho para afastar esses grandes males.

O tiçom de Nadal

Era costume moi comum quando chegavam estas datas, apagar em cada casa o lume e limpar as lareiras quitando todos os restos da borralha acumulada no ano. Logo se ia ao adro da igreja onde se fazia umha fogueira da que cada vizinho acendia um pau que levava para a sua casa, e com ele devia prender-se de novo o lume, que ardia durante vários dias. Neste fogo deixava-se consumir um grande lenho do que se guardava parte como elemento de proteçom para determinados casos, coma o trevom e o pedraço.

No ano 1541 o bispo de Mondonhedo, Antonio de Guevara conta o seguinte: “[...] constou-nos pola visita que na noite de Nadal botam um grande lenho no lume que dura até o Aninovo, que chamam tiçóm de Nadal, e dam despois para quitar as quenturas daquele tiçom...”

Ao respeito do tiçom comenta Taboada Chivite que nalguns lugares o lume novo se prende à manha do Sábado Santo. Despois de abençoado no adro da igreja, a vizinhança colhia tiçons acesos para levarem às suas casas e prender o novo lume.

Respondendo ao mesmo fundo cultural, em Gales existia a crença de que as cinzas do Cyff Nadolig ("lume novo"), que ardia durante doze dias, tinha um caráter protetor frente ao mal, e eram misturadas coa semente na procura dumha boa colheita.

Os lumes de Nadal e de fim de ano

Nalgumhas zonas da Galiza, prendiam um lume na Noite-boa que nom se deixava morrer para que vinhesem as ánimas a se quencer. O mesmo sucedia em Portugal. Polo mesmo motivo nom se recolhiam as mesas e deixavam comida porque se pensava que no banquete tamém participavam os finados da casa. De igual maneira o lume estava presente nas celebraçons do fim do ano, de arredor do adro da igreja a comunidade reunia-se entorno a umha fogueira feita polos vizinhos. O lume desta lumieira era denominado lume novo, e sobre ele saltavam os presentes. Nalguns sítios consideravam que existia umha relaçom entre a direçom na que ardia a fogueira e o tempo que ia fazer durante o resto do ano, de jeito que se aproveitava a festa para fazer presságios metereológicos. Algo similar acontecia em terras galesas, os velhos olhavam o tempo que fazia em cada um dos primeiros doze dias do ano porque haviam ter correspondência com cada um dos meses do novo ano.

Costumes similares tamém aparecem noutros lugares referidos à festividade de Sam Silvestre, no primeiro dia do ano, como resultado dum despraçamento das datas.

Por outra banda, em Becerreá quando o ano chegava à sua fim, os moços dumha parróquia levavam a outra um boneco de palha, que simbolizava o ano velho, para queimá-lo publicamente. Este ato era considerado como unha grave afronta para os da parróquia vizinha.

A possível explicaçom a todos estes ritos podemo-la achar, seguramente, nos rituais ígneos celebrados na festividade céltica do Samhain, que se correspondia co trânsito do ano velho ao novo. Em Irlanda apagavam todos os lumes, e no território de Meath prendiam umha grande lumeirada da que tinha de partir o fogo para todos os novos lumes do País.

O roscom de Reis.

Este doce que se come o dia de Reis agocha unha sorpresa no seu interior. Em moitos lugares som os padrinhos os que lhelo dam aos afilhados na data sinalada cun obxecto agochado que na actualidade pasa por algo inocente. Em Gales tamém se adoitaba comer un biscoito especial nestas datas. A noite de Reis com moitvo da celebraçom fazia-se umha festa na que os mais velhos cortavan os biscoitos e repartiam, figuradamente entre Cristo, a Virgem, os Magos de Oriente e os presentes que o comiam. Dentro destes biscoitos habia un anel, e a quen lhe tocava o cacho no que estava o anel era escolhido rei da festa.

Em origem o significado do obxecto agochado era moito mais macabro. Frazer fala de como no século XIX faciam em Escócia um pastel que tinha no seu interior algo acochado, comumente um cacho de tiçom sacado do lume. Para quen lhe tocava era um sinal de mal agoiro. O próprio Frazer afirma que em origem a quen lhe tocase a peça que estava dentro do pastel havia ser sacrificado no lume para honrar os deuses, fato do que quedaria umha pegada no costume de botar por riba do lume o que atopara a peça.

Sem mais, aguardamos que tenham umhas boas festas e um feliz Aninovo, e emprazamo-los para a vindeira ocasiom na que si seguiremos a falar do arco da velha.

* Este breve artigo foi publicado no Nadal de 1999 no suplemento Nordesía, do Diario de Ferrol. Forma parte da ducia mais un de artigos que conformaron a sección Ao Pé da Lenda. Foi escrito e publicado na norma reintegracionista da AS-PG, hoxe en desuso, polo que na presente edición fixemos adaptacións ortográficas para manter unha coherencia coa normativa reintegracionista vixente actualmente.

Xornadas Mouras 2011 - Galeria

2011-12-17T01:41:00.001+01:00

O menhir esquecido

2011-12-13T07:13:00.003+01:00

Un menhir único en Galicia xace no esquecemento entre os felgos en Marín

La Voz de Galicia

Marín, 11/12/2011

Marcos Gago

Nin sequera un cartel advirte ao visitante da presenza en Currás deste resto arqueolóxico que ten 4.500 anos

Situado a dez metros dun descomunal desterre da circunvalación de Marín e rodeado de felgos, o menhir de Currás, o único completo atopado en Galicia, pasa desapercibido para calquera visitante. Parece unha pedra máis entre as casas. Para atopalo, hai que vivir en Currás ou hai que ter unha referencia moi precisa previa, porque nin un sinal axuda a chegar até el e nin un panel describe a súa importancia.O menhir, unha monumental pedra ancorada verticalmente en terra na Prehistoria, é un símbolo en países como Gran Bretaña ou Francia, onde estas pezas son parte da cultura popular grazas en gran medida aos libros de Astérix, de Uderzo e Goscinny. Obélix triunfou na Galia, pero, tras nove anos de esquecemento desde o descubrimento do xacemento no 2003, todo parece indicar que fracasou en Marín. A inmensa mole prehistórica non aparece nos folletos turísticos, nin nas guías oficiais que difunden en Internet o patrimonio cultural da provincia. Os veciños tamén carecen de ningún elemento explicativo que lles aclare a importancia do resto arqueolóxico que teñen diante. E iso que o fixeron os primeiros marinenses hai 4.500 anos.

Escavación concluínte

A pedrafita de Currás, como se lle coñece no folclore local, sempre estivo rodeada de misterio. Uns dicían que era un menhir e outros que non deixaba de ser unha pedra caprichosamente erosionada pola natureza. O agravio resolveuse no 2003, cando as obras da circunvalación de Marín obrigaron a escavalo. O deseño da vía de alta capacidade atravesaba a súa localización orixinal polo medio.

O resultado superou as expectativas. Non só confirmou que se trataba dun menhir, senón que era o único enteiro atopado en Galicia. Só había un precedente, a lapa de Gargantáns, en Moraña, pero neste caso, o monumento estaba partido e o seu parte inferior perdida.

Na base da enorme pedra, de nove toneladas e media de peso, atopáronse outras que a modo de vaso servían de apoio para que se mantivese en pé. Tamén ten petróglifos.

Trasladado de localización dúas veces por causa das obras da estrada até a leira onde repousa actualmente, Cultura anunciou fai nove anos a súa revalorización cun panel explicativo e a súa promoción turística. Nada se cumpriu e até os felgos córtanos, ao parecer, os veciños para dar para comer aos animais.

Unha sauna galaica en perigo

2011-12-12T12:30:00.010+01:00

A excepcional sauna castrexa de Castañoso
a piques do derrube

"No extenso concello de A Fonsagrada (Lugo), que conta con numerosos xacementos arqueolóxicos, rexístranse arredor de 70 asentamentos castrexos. Na década dos 80 os sacerdotes D.Enrique López Fernández e D. José Argul Folgueiras realizaron un importante labor de catalogación destes xacementos fonsagradinos, un traballo que viu a luz no libro Fonsagrada y su concejo publicado no ano 1986. Nesta interesante publicación achamos entre os castros estudados o do Castelón de Castañoso.

O Castelón é un castro situado nun abrupto esporón conformado polo rego do Val do Barreiro e o río das Covas. A presenza de minas para a extracción de ouro nas inmediacións do asentamento castrexo, como son as Covas de Teixeira ou as explotacións a ceo aberto da Chaila de Santiago, indícannos que se trata dun castro mineiro.

As defensas naturais do Castelón convertíano nun castro inexpugnable. Estas defensas foron reforzadas mediante profundos foxos, picados na rocha, e mais un torreón ou baluarte defensivo á entrada do poboado. Para chegarmos onda o castro hai que pasar pola “calle dos mouros”, un estreito camiño na dorsal do esporón cunha profunda caída a ambos lados.

O escarpado do terreo, o feito de que non houbese zonas habitadas nas cercanías do castro e a propia natureza, que pechou o monte impedindo durante moito tempo a chegada até o Castelón, propiciou a conservación de numerosos muros das edificacións do castro. Entre estas edificacións cómpre destacar a relevante presenza dunha sauna castrexa. Este importantísimo achado débese aos mencionados D. Enrique López e D. José Argul e aparece recollido xa no citado libro Fonsagrada y su concejo .

As saunas castrexas, tamén coñecidas como pedras formosas ou monumentos con forno, son edificacións monumentais claramente diferenciadas das demais construcións castrexas. Trátase de edificios con planta rectangular, distribuídos en tres salas: a antecámara, a cámara de vaporización e unha cabeceira en forma de ábside onde se atopaba o forno ou fonte de calor. Este tipo de edificacións estaban cubertas a dúas augas por aproximación de fiadas de pedra que conformaban unha falsa bóveda.

Sábese que no territorio ocupado pola cultura castrexa ( norte de Portugal, Galiza e Asturias) só se coñecen 16 monumentos con forno. Destes monumentos en Galiza consérvanse o da Punta dos Prados en Ortigueira; a do castro de Borneiro en Cabana de Bergantiños e, para algúns, tamén a de Augas Santas en Allariz. Polo tanto, a sauna castrexa do Castelón de Castañoso sería a terceira ou cuarta das coñecidas até o momento no territorio galego.

Dende que hai aproximadamente tres anos se rozaron e se abriron de novo os vellos camiños que levan ao Castelón, a súa sauna foi visitada por varios arqueólogos como é o caso de Ángel Villa Valdés, arqueólogo asturiano de recoñecido prestixio e estudoso das saunas castrexas, quen nas Xornadas de Arqueoloxía organizadas en Xinzo pola Universidade de Vigo fala, entre outras , da sauna de Castañoso. (Na seguinte ligazón pode verse o vídeo do seu relatorio: Poboados da Idade do Ferro )

Comparada coas saunas asturianas e coas outras saunas galegas, a de Castañoso goza dun excepcional estado de conservación, mantendo en pé aproximadamente a metade da falsa bóveda. Esta apóiase sobre unha soa pedra, que de ser movida por un animal, unha persoa ou pola acción da chuvia ou da neve, provocaría que a mellor conservada das saunas castrexas sufrise graves e irreversibles desperfectos.

Por iso, as asociacións LugoPatrimonio e MariñaPatrimonio facemos un chamamento á Dirección Xeral de Patrimonio da Xunta de Galiza para que poñan en marcha unha intervención de urxencia e adopten todas as medidas necesarias co fin de impedir que este Ben que integra o Patrimonio arqueolóxico de Galiza non se deteriore máis e non acabe desaparecendo."

(A Fonsagrada -12/12/2011)

+ INFO en: MariñaPatrimonio e LugoPatrimonio

III Xornadas Mouras

2011-12-08T10:58:00.001+01:00

III XORNADAS MOURAS
Entre a Arqueoloxia e o Folklore

10 de decembro a partir das 10 da mañá
Lugar: Sala de Cine - LAR de Endesa
Poboado das Veigas, s/n
As Pontes de García Rodríguez (A Coruña)

As Xornadas Mouras queren ser unha fiestra aberta á actualidade do noso patrimonio cultural. Un punto de encontro entre todas as persoas que dun xeito ou outro senten o patrimonio como algo propio, como algo noso. Unha oportunidade para descubrir o noso territorio: as estruturas, os espazos, os documentos, as tradicións, ... Tamén para coñecer proxectos senlleiros de recuperación e posta en valor.

En definitiva, unha xornada para coñecernos e compartir ideas, proxectos e iniciativas que poden axudar a pór en valor o legado dos nosos devanceiros.

Data límite de inscrición: 9 de decembro

APÚNTATE XA EN: Xornadas Mouras 2011

Aparecen petróglifos superpostos en Mondariz que estaban sen catalogar

2011-12-07T00:21:00.005+01:00

La Voz de Galicia

30/11/2011

Mondariz

Terra de mananciais e verdes. Parece que Mondariz gustaba xa fai miles de anos. Só así se explica que o municipio pode presumir da continua aparición de restos arqueolóxicos. Nesta ocasión trátase dun conxunto de petróglifos descuberto na parroquia de Queimadelos por Manuel Ledo, en concreto no monte Penalta. Os gravados teñen unha antigüidade de 4.000 anos e unha das súas particularidades é que as combinacións circulares concéntricas atópanse entrelazadas. Ademais, aproveitaron os relevos das formacións graníticas para plasmar os debuxos e dotalos de maior realismo.

Os restos non se atopan documentados, polo que o arqueólogo Alberte Reboreda realizou unha ficha técnica do inventario do xacemento, que leva o nome de Pedra das Nocellas, e que está a piques de entregar na Dirección Xeral de Patrimonio Cultural da Xunta de Galicia.

«Hai que destacar a boa aceptación que tivo entre a comunidade de montes, porque o normal é que tenten escondelo para non ter que preocuparse», explica o descubridor, Manolo Ledo. De feito, os responsables dos terreos expresaron a súa intención de recuperalos. O obxectivo da Entidade Local Menor de Queimadelos é pór en valor os gravados, gardándoos do lume e instalando un equipo básico. A idea é completar a zona cunha mesa interpretativa, un valado perimetral de madeira e indicadores para que se poidan organizar visitas de xeito ordenado ao xacemento.

Pé dá Mula

A medida non é nova no municipio posto que xa se realizou un labor de recuperación cos petróglifos coñecidos como Pé dá Mula, situados nunha área de acceso a unha granxa de animais e cuxo deterioro foi denunciado ante a Xunta para evitar que un dos maiores conxuntos arqueolóxicos de Galicia se vise destruído polas feces e o abandono.Finalmente a alarma convertiuse nunha chamada de atención para as administracións e a zona foi recuperada e pechada. De feito, para o coñecemento e disfrute dos veciños organizáronse visitas nocturnas durante o verán, xa que baixo a luz artificial é cando mellor se poden observar os debuxos. Deste xeito os afeizoados puideron disfrutar dun dos maiores labirintos que existen en Galicia, unha das novidades que descubriron Manolo Ledo e Anxo de Prado, os promotores da recuperación dos petróglifos.

Cara o campo de fútbol

Situar os terreos da entidade menor de Queimadelos é sinxelo. Despois de chegar a Mondariz a través da A-52 e da N-120 é necesario atravesar o centro urbán e seguir as indicacións do campo de fútbol da Lago. Tras ascender uns metros, aparece a área de descanso, con amplo aparcadoiro, zona de lecer e os restos arqueolóxicos. A zona ten máis de cen hectáreas.

Na actualidade a zona está rodeada de maleza e resulta complicado ver todo o conxunto, pero a Entidade Local Menor de Queimadelos espera recuperar a zona, cercala e colocar indicadores para os visitantes. En concreto, o lugar está situado ao sueste do monte Penalta, a 381 metros sobre o nivel do mar.

Nera, Oghmios, Cuchulainn e os seus paralelismos na Kalláikia

2011-12-05T13:20:00.011+01:00

despertadoteusono.blogspot.com
David Outeiro
13/11/2011

- 2ª parte -

No que diz respeito ao aspecto das ligaduras e da guerra aparece no "panteão" galaico na figura de Bândua. Um achado descoberto no acampamento romano de Banhos de Bande (Aquis Querquernis) remete-nos a uma representação dessa deidade que deu nome ao topónimo do concelho. Consiste numa figura dum deus guerreiro que apresenta uma corda atravessando o seu peito. Esse laço que envolve o seu peito corresponde-se com o de Oghmios e inclusivamente com o nome de Bândua os quais estám relacionados: *bhend, "atar" (A. Pena Granha). Essa anudadura supõe uma ligação, um vinculo entre as fratrias que lhe rendem culto. O seu nome aparece em relacionado em vários epítetos que denotam as suas qualidades: Aposolego "forte na vitoria", Cadogus "o lutador", Aetobrigus "a fortaleça dos fogosos" ou "fogosamente forte", Roudeacus "vermelho" (cor relacionado com os guerreiros) etc. O epíteto Aposolego é claro em relação à sua força na batalha. Citando a Blanca García-Fernández Albalat (1990, pp 185-1909; "A vitoria neste deus não seria mais que a derrota do inimigo após a sua imobilização imobilizando-lhe os membros com os seus laços mágicos" .Outra citação da mesma autora diz: “estão registradas estas capacidades que achamos nas divindades indo-europeias: a de atar, ligar, implícita no seu nome e a guerreira derivada dos seus epítetos e da "interpretatio". Por estas causas devemos deduzir, que existe alguma semelhança entre Bândua e este tipo de divindades. Ora bem, se é evidente que as comparações com os deuses dos laços no mundo indo-europeu dão explicação ao vínculo existente entre as ligaduras mágicas e a guerra, ainda permanecem sem resolver duas caraterísticas que atingem a Bândua: a confusão que se apresenta entre Marte e Mercúrio (39) e a relação com as comunidades. A primeira ao nosso entender só podemos resolvê-las no seio do panteão celta e a sua particular concepção da guerra e a magia. A segunda incógnita desvenda-se procurando de novo no seio das religiões indo-europeias, com o fim de pesquisar se os deuses dos laços dirigem a um grupo de gente determinado ou se é que se formam confrarias seguindo ou imitando os deuses dos laços”. No que diz respeito da sua posição, há que dizer que é um deus de primeira função ao modo do Odin germânico mas também se lhe atribui o aspecto obscuro da função soberana Dumeziliana. Bândua é um deus guerreiro mas também pode estar relacionado com a agua, de facto existem banhos termais na zona de Aquis Querquernis. A mesma relação pode estar presente em Bormánico, do proto-indoeuropeu “bhreue” (ferver, violenta efervescência). Mas temos de ter em conta que Bândua têm relação com Coso e com Marte, de facto foi identificado erroneamente com este último por desconhecimento dos arqueólogos ou historiadores. O deus aparece "recrutado" pelas tropas romanas por causa do seu carácter, testemunhado pelo epígrafe "Martis socio Banduae". Bândua e Coso são duas versões galaicas, ao meu ver, da mesma divindade. No caso de Coso, que aparece onde não aparece Bândua e ao invés, trata-se igualmente dum deus guerreiro mas também é um deus vinculado as aguas e à confluência destas. Este aspecto vemo-lo no seu "irmão" do Norte da Grã-Bretanha e França: Condatis. Estes aspectos aparecem claramente em Aquis Querquernis. Um deus guerreiro vinculado a fratrias galaicas que pertenceriam as tropas romanas mas também ao rio e a aguas termais. Isto não é estranho, pois muito do que se tem por romano na Gallaecia realmente é uma nova forma de se verem refletidas na cosmovisão galaica celto-atlântica: Novos jeitos de velhas formas.

A morte do grande guerreiro Cuchulainn em Muirthemne achega-nos um dado de muito interesse: Quando ao guerreiro irlandês lhe chegou a sua hora no campo de batalha é atado pela cintura a uma coluna de pedra. Morre assim o guerreiro dignamente, marcado o trágico final por um corvo que se pousa sobre ele. Esse corvo é Babd (da tríada de Morrigan e Macha), o mesmo corvo de mau agoiro para os galegos, essa velha deusa chamada na mitologia galega " A Lavandeira" que a sua vez tem relação com um pássaro. Achamos de novo a mesma simbologia vinculada à guerra e à última viagem guiada por Oghmios. Mas se analisarmos a história de Cuchulainn podemos tirar dados de interesse. O nome original deste heróico personagem era Setanta. Este, numa ocasião, de criança, foi visitar o seu pai adoptivo à casa do ferreiro Culann. Nesse momento, teve de se enfrentar ao cão do ferreiro, vendo-se na obriga de o matar. Setanta comprometer-se-ia a fazer de guarda a Culann por ocasionar a morte do seu cão e foi por isso pelo que adoptou o nome de Cuchulainn: o cão de Culann.

O professor André Pena Granha diz ao respeito: "Setanta "Caminhante" e "Ogmios" o caminho são uma mesma coisa, representa ao solar deus no seu decadente e psychopompos aspecto. A acidental' morte do cão de Culann intensifica o caracter psychompompos. A última fase do Deus, como a de Odin, é a sua morte, defendendo aos seus colegas. Tanto se ata à árvore para morrer lutando, quanto os seus laços servem logo para arrastar aos seus colegas caídos em combate ao Além". Blanca García-Fernández Albalat diz ao respeito "É muito possível que existisse um vínculo muito forte entre Ogmios e Cúchulainn, pelo menos de tipo funcional. Cúchulainn é filho de Lug do mesmo jeito que Hércules é de Júpiter, e por outra parte, Ogmios na Gália é qualificado de Heracles”.

Voltando ao Echtra Nerai, achamos muitos aspectos dos que falamos no anteriormente. Nesta noite, Nera, leva aos defuntos á procura duma petição ao mundo dos vivos. Mas só podem aceder à terceira casa, o último passo do sol, o da decadência do astro mas também pode ter a ver com as mágicas atribuições deste número. O paralelismo do morto é o mesmo dos disfarces, de pintar-se a cara com chamiços no Magusto e pedir comida pelas casas, é o facto de dar uma oferenda as Ânimas a cambio da tranquilidade (a parte pelo todo). Infelizmente, na historia de Nera, o enforcado não ficou contente pois considerou que a agua que lhe deram de beber não era viável. Depois Nera tem uma visão e acesa ao mundo do Sidh, onde supostamente estaria a sua gente decapitada. Para entrar, acede por uma cova, uma forma de aceso ao mundo dos mouros como conta a lenda da "cova da coruja", o sidh galego. Já dentro, Nerai é aceitado ainda que tem a obriga a levar lenha. O guerreiro inclusivamente chega a casar lá. Já sabemos que os galegos que casam com a moura ficarão com ela no grandioso mundo dos mouros. Volta de novo a Ráth Cruachna, com um tempo que não se corresponde com o passado no sidh, alteração que também se produz na mourindade. Finalmente a sua gente acesa a este mundo, vence, e leva três tesouros. A procura dos tesouros são é constante da mitologia galega, sempre ao redor das mâmoas e dos castros, e no contato com os mouros.

Acho de interesse fazer de novo uma reflexão com respeito à etimologia do Magusto. Como apontei anteriormente sobre o Sámanos e o Magusto, Mag é um termo que faz referencia a achandar ou chaira. A chaira é para os povos celtas uma alegoria do mar, o qual representa ao Além. É por isso que as Óenach de Irlanda ou as Oinakoi da antiga Kalláikia se faziam em lugares de chãos. Mas essas chairas estavam num lugar elevado e fronteiriço. Precisamente essa relação existe na mitologia irlandesa com a designação do Além como Mag Réin, a chaira do mar. Se o Magusto se faz em outeiros, lugares fronteiriços e visíveis desde vários pontos duma ou varias paróquias, isto leva-nos a este carácter sacro de chaira e altura como comunicação com o Além. Pois bem, se a característica do Magusto é a sua realização nestes encraves, poderíamos estar a falar da raiz Mag como chaira com estas conotações?. Temos também o elemento do fogo: Ustus, enceso pelos druidas na óenach de Tara. Mas também não podemos excluir a hipótese de que estejamos ante um termo que provenha duma etimologia cruzada com umas características que definem o festejo: Mag (celta) como chaira; Mago (latino) como druida e depois o elemento do fogo.

(CONTINÚA)

A conservación da maior parte dos BIC é deficiente

2011-11-26T16:41:00.014+01:00

La Voz de Galicia
20/11/2011
Lalín

Só 5 dos 27 presentan boas condicións para a visita

As comarcas de Deza e Tabeirós-Terra de Montes contan cun total de vintasete Bens de Interese Cultural (BIC) catalogados tanto pola Consellaría de Cultura como polo Ministerio. Nembargantes, deles, só cinco presentan un bo estado de conservación: o Pazo de Oca e o seu entorno (A Estrada), que pertencen á Fundación Medinaceli; os mosteiros de Carboeiro (Silleda) e Aciveiro (Forcarei); e os pendellos de Agolada. Ademais, estanse a acometer desde xuño obras no Pazo de Liñares (Lalín) para a súa recuperación.

Os pendellos de Agolada catalogados pola Xunta e o Ministerio

Neste deficiente mantemento dos BIC da zona e, polo tanto, incumprindo a lexislación que obriga a conservalos, ten moito que ver que a maior parte son xácigos arqueolóxicos. Están en parcelas privadas e permanecen ocultos pola vexetación e frecuentemente só aqueles que teñen experiencia neste tipo de patrimonio consiguen localizalos e observalos. Hai casos como a mámoa dos Muíños (Agolada) que foron sepultados ou o de Cerdedo, que o cemento tapou grande parte do conxunto.

Mais os xácigos non son os únicos que encontran problemas. Outro caso similar acontece con algunhas torres que teñen a calificación de BIC e permanecen sen ningún tipo de mantemento nin obras de consolidación por parte dos seus donos, posto que permanecen en mans privadas. Neste caso a zona conta con varios exemplos. Entre os más significativos, as torres de Guimarei (A Estrada), a de Cira (Silleda) ou a tulla de Fafián (Rodeiro).

Outra protección

A estes vinteseis inmóbeis catalogados como BIC hai que engadirlles outros cinco monumentos da zona que teñen protección, todas as igrexas, que tamén están considerados como protexidos polo Ministerio de Cultura. Nestes casos, a súa conservación é moito mellor.

Emprazan en Cerdedo dous gravados doutros puntos e inclúense bens xa desaparecidos

A relación de bens incluidos na listaxe do Ministerio de Cultura

e da Consellaría presentan "algúns" desaxustes

Cerdedo

De tres «oficiais» a un real. Na relación oficial de Bens de Interese Cultural tanto da Xunta como do Ministerio aparecen recollidos tres en Cerdedo. Trátase dos gravados rupestres Montes de Parada e Fraga das Ferraduras, así como o da Laxa e Veiga do Chan, todos declarados en decembro de 1974. Nembargantes, a realidade non é esta, segundo explica o investigador Carlos Solla. No caso da Fraga das Ferraduras «está en Cerdedo pero en Cerdedo de Tras os Montes, en Portugal», sinalou onte. Atribúe este desaxuste na ubicación á mala lectura dun documento de Cuevillas. No caso do correspondente ao gravado de Montes de Parada, Solla explica que está en Pazos de Borbén. «Outra mala lectura e unha mala inscricción», sinalou. E despois, o único BIC declarado, está en Tomonde. Unha parte, foi cuberto con cemento e está dentro dun cobertizo, co que só queda á vista unha parte. Solla contrapón a ausencia na listaxe de Bens de Interese Cultural, como a Laxa do Almanaque, en Outeiro de Chamadoira, con catro niveis; ou o petróglifo de Outeiro do Mestre, en Deán, Figueiroa.

Petróglifo de Outeiro do Mestre en Deán, Figueiroa

Silleda

A torre da Chapa xa desaparecida. O decreto do 22 de abril de 1949 do Ministerio de Educación estableceu que «todos os castelos de España, independentemente de cal sexa o seu estado de ruina, quedarán baixo a protección do Estado, que impedirá toda intervención que altere o seu carácter ou poida provocar o seu derrube». En base a este decreto, obtiveron protección varias torres da zona, entre elas a da Chapa, que na actualidade non existe. No seu lugar está hoxe unha casa. O estudoso da historia local e párroco da Bandeira, José Espiño, aseguraba no 2007 que aínda lembraba parte da base da fortaleza, cuxas pedras foron a parar en parte á estrada e outras a casas da parroquia.

Axuste na ubicación de Ansemil

A relación do Ministerio de bens que contan cunha protección a nivel nacional inclúe a igrexa silledense de Ansemil pero ubicándoa na Estrada.

Ollando para á Piscina ... romana

2011-11-25T19:11:00.000+01:00

Lugo xa exhibe ao público a súa piscina romana do século IV

La Voz
Lugo 25/11/2011
Enrique G. Souto

Os restos foron descubertos en 1960 e acaban de ser rehabilitados

Desde onte pode verse mediante unha xanela arqueolóxica, ao pé da catedral lucense, unha piscina romana do século IV. Os fondos europeos recibidos polo Concello de Lugo no marco do Plan Urban, así como o apoio da Deputación, permitiron rehabilitar e expor uns restos arqueolóxicos de cuxa existencia se sabía desde 1960 e cuxa localización concreta se produciu no 2004.

As obras supuxeron un investimento de 105.000 euros. Con eles fíxose un dobre traballo: rehabilitación e musealización. A piscina é unha peza do século IV, pero non está claro o seu uso. Inicialmente pensouse que formaba parte dun baptisterio; sería entón unha piscina bautismal. Pero a escavación máis recente demostrou que formaba parte dun edificio máis amplo, probablemente unhas termas romanas ou un gran edificio privado. Parece claro que era de auga fría.

A piscina ten forma rectangular, con dúas ábsidas e conserva un chanzo de acceso. Mide 3,5 x 1,80 metros e a súa capacidade aproximada é de 4.000 litros. Non se descarta tampouco que nalgunha época posterior á súa construción fose usada como fonte pública.

Teselas gardadas durante 50 anos

A inaugurada onte é a segunda xanela arqueolóxica que ten Lugo. A primeira permanece protexida cun ferro de ferro desde hai anos, debido aos actos vandálicos que sufriu. A que desde onte mostra unha piscina romana constitúe un delicado traballo de musealización in situ, na praza de Santa María. Para vixiala instalouse unha cámara co fin de evitar danos.

As explicacións técnicas ofrecéronas onte a arqueóloga municipal, Covadonga Carreño, e Luís Francisco López, da empresa Terra Arqueo, que fixo a musealización. Este último explicou que o mosaico (lembra mosaicos cristiáns de África) só restaurouse no fondo. Nel, segundo Carreño, empregáronse trece teselas que estaban depositadas no Museo Provincial desde que a piscina foi descuberta en 1960.

Nas próximas semanas será inaugurada outra xanela arqueolóxica en Lugo, na praza de San Marcos. Mostrará un tramo da base do acueducto romano que abastecía á cidade.

Echtra Nerai. A aventura de Nera, o guerreiro valoroso.

2011-11-25T10:32:00.010+01:00

despertadoteusono.blogspot.com
David Outeiro
13/11/2011

- 1ª parte -

Um antigo escrito irlandês do Ciclo de Ulster conta uma velha história ao redor do tenebroso tempo do Samhain. O mítico relato fala-nos do Echtrai Nerai. A aventura de Nera. Esta história é um velho legado que fala das aventuras dum valente guerreiro celta. Mas isso sim, ainda que semelhe velho e longínquo, chegaremos a ver como os sucessos que descreve encaixam com o velho Sámanos galaico e o Magusto atual. As portas do além estão abertas, vejamos o que nos trazem...

“A noite do Samhain chegara ao reino de Connacht e a Óenach desta celebração transcorria na Rát Cruachna. O rei Aillil e a rainha Mebd estavam presentes neste palácio. O rei dispus-se a pôr a prova a sua gente oferecendo a sua valiosa espada com empunhadura de ouro a em troca duma façanha. A sua espada seria para aquele que ousasse a pôr uma fita aos presos que foram executados no dia anterior. Os prisioneiros foram julgados e sentenciados a morrer enforcados durante a assembleia do Samhain.

Os presentes não puderam evitar a surpresa perante tal oferecimento pois aquela era uma noite muito perigosa e aterrorizante .Já sabemos que a barreira entre o mundo dos vivos e a dos mortos estava a esvaindo-se. Mas havia um valente guerreiro presente na celebração: Nera. Foi ele quem aceitou a proposta.

Nera coloca-se uma armadura e dirige-se ao lugar onde se acham os enforcados. Enquanto lhes colocava as fitas, um dos enforcados disse-lhe ao guerreiro que teria que levá-lo a beber. Nera aceita e o enforcado elogia o seu comportamento. Por causa disto, terá que levar o enforcado às suas costas até achar água para ele.

Seguidamente o guerreiro levou o enforcado para uma casa mas o defunto rejeitou entrar posto que esta estava rodeada por um lago de fogo. Continuaram até uma segunda, mas acharam-na rodeada por um lago de água, pelo que se vem obrigados a continuar. Chegaram a uma terceira casa, onde por fim, o defunto satisfez a sua sede. Após ter bebido o terceiro copo, o enforcado cuspiu sobre os rostos dos moradores da casa provocando neles a morte. Perante isto, o Nera devolveu-o a forca.

Nera retorna e vai na procura de Aillil, mas acha a fortaleza destruída pelas tropas do Sidh, o exército do Além. Nera após esta situação penetra na Cova de Chruachain, uma das entrada ao Sidh. Dentro, já, dá com as cabeças cortadas da gente da Rát Cruachna. O guerreiro é descoberto pelos habitantes do Sidh e para ficar, vai ver-se obrigado a fornecer lenha.

Com o tempo e antes do seguinte Samhain, a companheira de Nera no Sidh conta-lhe que viu uma imagem da destruição do Cruachna mas que não era real. O que Nera viu no Samhain era uma visão, uma premonição do que ia acontecer no próximo Samhain. Nera voltou com a sua gente chegando a receber a espada do rei. Mas o tempo que tinha passado no Sidh não se correspondia por excessivamente dilatado com o tempo no mundo dos homens. A sua gente foi advertida e preparam-se para atacar o Sidh quando se produzisse a nova apertura deste durante o Samhain. Os guerreiros de Connacht venceram aos do Sidh e conseguiram três importantes tesouros ainda que o valente Nera ia ficar no mundo do Além até o fim dos tempos”.

Como podemos comprovar nesta narração, Nera é um guerreiro que têm a capacidade de se deslocar entre o mundo dos vivos e o mundo dos mortos tal e como analisaremos. A etimologia do seu nome remete-nos a "força, grandeza" mas também a "chefe". No velho galês existe a palavra "nar",quer dizer, chefe. No gaélico "ner" significa javali, animal relacionado com a fortaleza e os guerreiros. Na antiga Kalláikia, ao sul do Cabo Fisterra, existia uma treba chamada "Neros" (Nerii em latim) relacionada também com este significado. Neros/Neroi provém do celta NERIOI que significa "virís, cheios de força masculina"; adjetivo de Neros "varão, macho". Há que apontar a que na narração do Echtra Nerai, o enforcado louva a Nera chamando-lhe "viril" por ajudá-lo. Neros/Neroi é o nome que se dava a si própria esta treba mas eram conhecidos por outras trebas com o nome de Supertamaricos em época latina, anteriormente como ALLOTAMARIKOI ou ALNOTAMARIKOI (As tribos calaicas, Higino Martins. p 191). Este povo, recebia o seu nome porque morava para além do Tâmara-Tambre, um rio temido, perigoso e relacionado com o além e a deusa tenebrosa. Segundo diz o Higino Martins na sua obra, essa é a origem do nome do rio, a designação de tenebroso... semelhante ao Hades, o escandinavo Gjallr, ou o rio de ondas negras que há que passar para chegar ao país do além: Tuoni. Nomenclatura similar recebe o famoso rio Tamisa de Londres.

Outro aspecto interessante de Nera é o facto de ter que atar aos enforcados. O facto de os atar, suporia que suas as Ânimas não poderiam abandoar o corpo que empregaram durante a sua vida. Mas a sua vez pode ter um sentido psycopompo, quer dizer, de levar as Ânimas de cara ao além. Este vinculo entre os laços e a condução das Ânimas ao outro mundo está presente no deus gaulês Oghmios (irlandês ogma) que possui uma cadeia que atravessa a sua língua e pela que leva aos homens atados pelas orelhas. Mas esta cadeia pode ser uma representação simbólica do seu caracter persuasivo e sábio. Oghmios têm a capacidade, portanto, de persuadir os homens e levá-los até os confins da terra.

O caracter das ligaduras e do seu carácter negativo como anudador da Ânima achamo-la nas crenças galegas atuais. Quando se produz um enforcamento, a gente evita falar da vitima, já que as Ânimas dos enforcados permanecem no lugar. Isto é devido a que o facto de se suicidar por meio duma soga, supõe que o seu espírito permanece na zona manifestando-se em ocasiões por meio de pequenas luzes que ficam no lugar. A aparição de destas luzes relaciona-se a uma morte violenta, aparecendo até que se abençoe o lugar ou se solucione o caso. Com estas crenças topou Vicente Risco: "No Castro de Caldelas suicidou-se umha pessoa e a pouco viram-se umas pequenas luzes no lugar do suicídio". Outro aspecto da mitologia galega é o da Ânima que se aparece para que lhe "rachem o hábito" e que a sua Ânima possa ser libertada. Mas há que ter cuidado, agindo contrariamente à recomendação do defunto no que diz respeito da forma de rachar, pois senão pode-nos levar com ele. No II Concílio de Braga, ano 572, fica interdito: "Não seja lícito aos bispos e padres fazer encantamentos e ligaduras".

(CONTINÚA)

Viveiro acolle o acto de presentación da escolma de artigos de Hernán Naval

2011-11-22T23:25:00.008+01:00

mrpatrimonio.blogspot.com
20/11/2011
Viveiro

A Asociación Sociocultural Mariñapatrimonio organiza, en colaboura coa Asociación ribadense MUSIQUEANDO, o acto de presentación da escolma de artigos de Hernán Naval: "Vou canso de todo menos da música".

O Conservatorio Profesional de Música de Viveiro será o lugar onde se desenvolverá esta presentación o xoves 24 de novembro ás oito e media da tarde.

No acto intervirán Hugo García Presno, director da EMM e D de Ribadeo e Francisco Luís Rodríguez Guerreiro, profesor e presidente de Mariñapatrimonio.

Os asistentes serán agasallados cun exemplar do libro publicado por MUSIQUEANDO.

+ NOVAS RELACIONADAS:

- La Voz de Galicia: "<Vou canso de todo menos da música>, homenaje póstumo en forma de libro a Hernán Naval"

- La Voz de Galicia: "<Tentamos manter viva a figura e o ideario de Hernán Naval>"

XII Seminario de Estudos Asturianos

2011-11-22T14:57:00.002+01:00

XII Seminariu d´Estudios Asturianos de la Fundación Belenos

26-27 novembro

Pola de Alhande

Os próximos dias 26-27 de novembro celebrara-se em Pola de Alhande (Asturias) a edição número XII dos Seminários de Estudos Asturianos organizados pola Fundação Belenos. Esta edição centrara-se no sistema de pastorícia tradicional das Branhas asturianas e contara com estudiosos do tema como o antropólogo Adolfo García Martínez ou o etnografo Alberto Albarez Peña mendro do Conceyu d´Estudos Etnográficos Belenos e um dos etnografos mais interessantes que existem na atualidade na vizinha Astúrias

O prezo da matricula e de 40 euros, e há opção de reservar alojamento a traves do seminário por 20 euros mais. Para mais informação podeis consultar o Facebook da Fundação Belenos

Programa

Sabadu 26

10:30 Presentación ya inaguración del XII Seminariu d´Estudios Asturianos

11:00 ADOLFO GARCÍA MARTÍNEZ (Antropologo, Prof. UNED)

Las Brañas n´Asturias. La transhumancia interior y la transhumancia de los vaqueiros d´alzada

12:30 XULIO CONCEPCIÓN SUÁREZ (Filólogu, Prof. IES)

Siempre de camín entre la casa y la cabana.

14:30 Xinta

17:00 GONZALO BARRENA DIEZ (Prof. de Filosofía IES)

Habitantes de la peñe. Pastores y mayadas en los Picos d´Europa.

18:30 ALBERTO ÁLVAREZ PEÑA (Etnografu. Fundación Belenos)

"El mal güeyu, l´aigla y la tona". El mundu de les mentalidades na cultura les brañes.

21:30 Cena

23:30 Filandon. Fiesta asturiana de nueite

nel "Café centro" con música del País

Domingu 27 CONCEYU ABIERTU

Visita guiada a una braña d´Allande y alderique en conceyu abiertu. Tema de discutiniu:

Les brañes güei: ¿El desaniciu d´una cultura milenaria?

[Si´l tiempu tuviere gafu, el conceyu fairíase nel aula]

14:30 Xinta y piesllu del XII Seminariu

Historias da Austeridade/Lentitude - Mogor

2011-11-21T19:37:00.001+01:00

O centro de petróglifos de Mogor, acabado, pero sen plan de usos

La Voz
Marín, 17/11/2011
Marcos Gago

Cultura aínda non ten data de apertura e carece de proxecto museístico

A apertura do centro de interpretación dos petróglifos de Mogor, en Marín, atrasarase até o próximo ano, segundo sinalaron fontes da Consellería de Cultura. O inmoble está construído e rematado desde antes da tempada estival, pero a inauguración non ten aínda unha data aproximada. Esta será a segunda vez que se atrasa a apertura do centro desde o 2009, cando se prorrogou o convenio de Cultura co Concello por un prazo dun ano, amplamente pasado. O orzamento da obra executada superaba os 200.000 euros.

Dez anos

Un portavoz da Xunta explicou que falta por deseñar o proxecto museístico e dotar de contidos á exposición permanente que poderán coñecer os visitantes e veciños. O resto do proxecto, que consistía na renovación do itinerario con madeira está xa realizada no seu maior parte. A posta a piques deste local supón a fase final dun proxecto de rehabilitación de toda a ladeira e que comezou no ano 2001.

Mogor é un dos principais campos de petróglifos da provincia, sobre todo por albergar a Pedra do Labirinto. Este xacemento prehistórico está cualificado como Ben de Interese Cultural (BIC).

Os traballos de rehabilitación, ante o seu elevado custo, dividíronse en varias etapas, priorizándose a limpeza dos propios gravados, que foran obxecto de pintadas vandálicas. A continuación, escavouse o seu contorno, recolléndose datos científicos sobre o aspecto que tiña a ladeira. Tamén se retirou o cableado aéreo, demoleuse un depósito de auga que non se usaba na zona e retiráronse as plantas e árbores que supuñan un risco para a preservación do conxunto.

O Cantábrico na Idade do Ferro - O libro

2011-11-19T08:35:00.001+01:00

O CANTÁBRICO NA IDADE DO FERRO

O próximo dia 22 de outubro presentarase o libro: El Cantábrico en la Edad del Hierro do noso colega Jesús F. Torres-Martinez (Kechu), director do proxecto arqueolóxico Montebernorio, arqueólogo que é xa coñecido por estas terras por ter editado Toxosoutos o seu anterior libro La Economía de los Celtas de la Hispania Atlántica (Vol I e II), O Cantábrico na Idade do Ferro constitúe a edición aumentada da tese doutoral de Kechu que fora dirixida polo catedrático de arqueoloxía da UCM Martín Almagro-Gorbea, nela seguindo a liña doutras publicacións previas, o autor presta especial interese á etnografia e ás súas aportacións para entender o rexistro arqueolóxico

O acto de presentación do libro terá lugar ás 18:00 no Salón de Graos da Faculdade de Xeografía e Historia da Universidade Complutense de Madrid e contará coa intervención do editor o Prof. Dr. Martín Almagro-Gorbea.

+sobre isto no: Archaeoethnologica

I Roteiro da Pantalha

2011-11-15T02:21:00.001+01:00

O vindeiro sábado, 19 de Novembro, às 21:00, realizarase o I Roteiro da Pantalha que percorrerá os caminhos, os bosques e as aldeias de Cerdedo (Terra de Montes)

A Pantalha sairá desde o cemitério de Cerdedo, passando pola Torrente, ponte e ermida de Santo António, aldeias da Revolta e Cavenca, caminho do Rapenlo, ponte dos Portamuinhos, até as Veighas das Almas. Nas Veighas das Almas, esconjuro arredor do lume ao cargo da Irmandade Druídica Galaica.

Imprescindível: aparelhos de iluminaçom, a ser possível tradicionais: faróis, candelejas, círios, cabaças talhadas. Nom se desbota qualquer outra caracterizaçom (respeitando a tradiçom).

+INFO no site: O Embigo do Becho

Historias da Mega-Austeridade - O Gaias

2011-11-12T14:50:00.005+01:00

Monumento á Incoherencia

El Pais
Santiago 12/11/2011
Francisco Peregil

Morel, a personaxe do novelista arxentino Adolfo Bioy Casares, inventou a inmortalidade. Atreveuse a construír un museo no alto dun outeiro e botoulle un pulso ao pasado e ao futuro mediante un dispositivo que se alimentaba das mareas. O antigo líder do PP Manuel Fraga ideou no alto do monte compostelán de Gaiás a Cidade da Cultura, unha obra que ía ser capaz de tutearle aos 800 anos da catedral veciña. En decembro de 1997, á calor da exitosa inauguración do museo Guggenheim de Bilbao, Fraga empezou a modelar o seu soño. En 1999 convocou un concurso de arquitectura internacional que gañou o estadounidense Peter Eisenman. E en 2001 colocouse a primeira pedra no monte Gaiás, a case dous quilómetros do centro urbano. Íanse a levantar unha hemeroteca, a Biblioteca de Galicia, un teatro da música, un edificio de novas tecnoloxías, outro de servizos centrais e o museo de Historia de Galicia; custaría 108 millóns de euros, menos que os 126,5 do Guggenheim, o proxecto estaría terminado en tres anos e ocuparía unha extensión de 60.000 metros cadrados.

Hoxe xa van investidos máis de 400 millóns de euros, cifra equivalente a catro estadios como o da Cartuxa, o que se inaugurou en 1999 como estandarte da candidatura olímpica de Sevilla; construíronse só catro edificios -as obras dos outros dous, que son os máis importantes, estarán paralizadas como mínimo até 2014- e ocupouse unha extensión de 148.000 metros cadrados, equivalente ao centro histórico da cidade. Para facerse unha idea das dimensións baste dicir que só no mantemento dos edificios gastaranse 4,5 millóns de euros ao ano. Wilfred Wang, o único arquitecto do xurado que votou en contra do proxecto calcula que se algún día terminásense os dous bloques restantes o custo ascendería a 600 millóns, máis que o aeroporto de Cidade Real. Pero no caso de que a Xunta decida tapar os enormes buracos xa escavados e rexeitar a conclusión do Centro de Arte Internacional e, sobre todo, do Teatro da Ópera, que estaba concibido como a gran insignia da Cidade da Cultura, habería que indemnizar ás construtoras cuns 20 millóns de euros. A disxuntiva oscila entre o caro e o máis caro.

Interior da Cidade da Cultura

"A maqueta era unha marabilla", recoñece o arquitecto local Pedro de Chairo, gran detractor do proxecto. "Pero funcionaba só como escultura, a esa escala. En canto estudei os planos e o programa de construción deime conta de que aquilo non tiña sentido. A biblioteca construíuse en principio só para libros editados en Galicia ou que tratasen sobre Galicia, cando aquí apenas se editou nada ata que non empezaron a chegar as subvencións. A quen se lle ocorre construír unha biblioteca máis grande que a Biblioteca Nacional de Berlín? Se en Alemaña, que veñen editando libros desde Gutenberg, non viron a necesidade de facela máis grande, por que nós si? E o mesmo pasou coa hemeroteca. No século XXI unha hemeroteca é un pequeno estudo con computadores onde están os arquivos dixitalizados dos xornais. E ademais, deseñouse un Palacio da Ópera con tres ascensores no escenario, con capacidade para montar tres óperas nun mesmo día, coma se fose o Lincoln Center.

En Nova York podes manter unha tempada de ópera durante todo o ano. Pero no resto de Europa, en Milán e Venecia, por exemplo, non se pode. E nós aquí, con pouco máis de 90.000 habitantes, podiamos permitirnos un teatro así. Contaban con que ían vir a xente da Coruña e doutras cidades galegas. Pero é que en Galicia a xente non adoita desprazarse dunha cidade a outra para ver un concerto. E aínda que o fixesen, como se pode manter o orzamento para encher de contido eses edificios? Comeranse todo o diñeiro da Consellería de Cultura. Peter Eisenman nunca se propuxo crear unha obra destinada a servir como colector dunhas actividades precisas. O seu foi un claro exemplo da arquitectura entendida como un espectáculo en si mesma, tan estendida hoxe en día. E agora están a facer alí actividades absurdas, a base de conferencias para 60 persoas e concertos para 200; todo iso para facer ver que alí existe unha vida que en realidade non existe".

O barbudo Morel filmou aos seus amigos e á súa amada durante unha semana de asueto nunha illa e botou a vivir para sempre as súas imaxes en tres dimensións, movéndose dentro e fóra do museo, a mesma secuencia semanal repetíndose eternamente de principio a fin. Agora, no alto do monte Gaiás, dentro do edificio que ía ser hemeroteca e agora é Arquivo, un pode ver proxectada a tamaño natural a figura do arquitecto Peter Eisenman, vestido de negro e con paxarela vermella, explicando o seu proxecto:

O reto da Cidade da Cultura consistiu en crear unha icona contemporánea como desafío ao pasado, ao presente e ao futuro dun proxecto deste tipo en Galicia, en España e no mundo...

Discurso de Pérez Touriño na Cidade da Cultura en 2008

Unha e outra e outra vez, ao longo dos días, sen apenas visitantes, irase repetindo o monólogo de apenas un par de minutos fronte a outras pantallas onde os seus colaboradores continúan falando tamén do proxecto. Nun edificio contiguo pódese visitar unha exposición de máquinas de escribir. O luns ao seis da tarde só había alí un paseante, un home que viña camiñando desde a cidade para manter baixo control o colesterol. Na inmensa biblioteca ideada para albergar libros galegos hai carteis onde se roga silencio, pero non había apenas ninguén que puidese perturbar ese silencio, salvo os empregados. Fóra dos edificios apenas se vía a algunha parella de noivos. E todos os consultados conviñan en dicir que o proxecto era un malgaste, un disparate, unha desmesura. "O aparcadoiro é demasiado pequeno para os grandes eventos", comentaba unha nova. "E non hai maneira de vir como non sexa en taxi ou en coche propio, porque os autobuses son moi escasos. E esteticamente, hai demasiada pedra e pouco verde".

Biblioteca da Cidade da Cultura

A pedra rosada tamén ten a súa historia negra. Era unha cuarcita moi difícil de atopar e extraíase dunha canteira no pobo de Muras (Lugo), propiedade do entón alcalde do municipio coruñés de Ortigueira, do PP, Antonio Campo. "Obrigáronnos a traballar con pedra de Galicia", declarou Eisenman hai un ano. A metade da obra, en 2008, as reservas do filón resultaron insuficientes e de mala calidade. Supostamente, non quedou máis remediou que viaxar a outra canteira no Estado brasileiro de Minas de Gêrais e traelas desde alí.

O arquitecto Peter Eisenman deixou claro que a cousa non sairía barata. "Nós diciamos que sería demasiado caro. El [Manuel Fraga] respondía: ese non é o seu problema. Diciamos que na biblioteca cabían 250.000 libros e pedían un millón. Iso fixemos", declarou nunha entrevista concedida ao PAÍS en 2010.

Xosé Sánche Bugallo, quen fose alcalde de Santiago polo PSOE desde 1998 até o pasado maio e agora é xefe da oposición, cre que aínda non se pode sacar unha conclusión definitiva. "Na Cidade das Artes e as Ciencias, de Valencia, investiuse catro veces máis que aquí. Con todo, non hai a mesma sensación de malgaste porque se abriu e púxose en funcionamento. O problema é que se iniciaron as obras polos edificios menos representativos e menos útiles. E agora faltan os máis importantes. Agora é un enorme monumento, pero sen coherencia. Ademais, como consecuencia da situación económica, o colector [os edificios] non se corresponde co contido que albergan. Agora, a prioridade é conectala co centro urbano e coa autovía de circunvalación. Imos ver en que acaba. A catedral debeu tardar en facer uns 130 ou 150 anos. Calculo que en menos tempo acabarase a Cidade da Cultura. Aínda que é posible que non en moito menos tempo".

A pesar das moitas críticas, Jesús Pérez Varela, o conselleiro de cultura que traballaba con Fraga naquela época, non renega da Cidade: "Eu defendo o proxecto na época na que se fixo. Aínda que é verdade que hoxe, coa crise, ese soño habería que postergalo. Pero era unha boa idea para pór a Galicia no mapa de Europa e a modernidade. Galicia sempre tivo o reto de que había que traer á xente, ninguén pasa por aquí. E Fraga tiña grandes ideas para promover o turismo".

Vista de Santiago, coa Cidade da Cultura ao fondo

Pero non había unha forma máis barata de promovelo? Era necesario edificar unha biblioteca para un millón de libros e un teatro da ópera como o que aínda estar por facer?

"O do millón era só unha forma de falar [Peter Eisenman sostén o contrario]. E o da ópera... Queriamos que puidesen representarse aquí as mesmas obras que chegan a Milán ou a Venecia. Os mesmos concertos que chegan a Barcelona, que houbese espazo suficiente. E eu creo que o pobo galego ten dereito a reinventarse e a sacar un pouco de musculatura cultural. Agora non estamos nas mellores condicións para continuar coas obras. Pero a catedral de Santiago, que cumpriu 800 anos, estivo en constante remoción un par de séculos. E a Torre Eiffel querían desmantelala despois da exposición de París", engade Pérez Varela.

os "Concertos" segundo Pérez Varela

Fraga justificou en 2007 o incremento do custo dicindo que "o tempo pasa e as cousas tenden a subir". Tamén afirmou que o día en que estivese acabada Galicia tería, "ademais do Pórtico da Gloria e as torres barrocas da praza [do Obradoiro], algo que será capaz de soar en todo o mundo". Poida que sexa verdade ou poida que ao cabo dun século o único que perviva da Cidade sexa a imaxe a tamaño natural do arquitecto con paxarela vermella repetindo eternamente que o reto consistiu en crear unha icona contemporánea como desafío ao pasado, ao presente e ao futuro. [fin]

Eu persoalmente non mo creo

A primeira entrada á cidade íbera de Puente Tablas, ao descuberto

2011-11-10T22:29:00.006+01:00

El Mundo

14/10/2011

Jaén

El yacimiento jiennense de Puente Tablas ya tiene entrada. El Centro Andaluz de Arqueología Ibérica (CAAI) de la Universidad de Jaén (UJA) ha descubierto la puerta sur de este 'oppidum' (zona elevada cuyas defensas naturales han sido reforzadas por el hombre) que acoge el único palacio íbero excavado en la comunidad autónoma.

Además de lo que supone para el enclave situado a unos tres kilómetros de la capital, esta puerta constituye un descubrimiento fundamental para la investigación de la historia íbera de Andalucía, ya que tiene como particularidad que no conoció la romanización. Esto la convierte en una de las pocas puertas completamente íberas excavadas en la región.

Desenterrada en la segunda intervención realizada este año en el yacimiento, la entrada se construyó en el siglo VII a.C., cuando se fortificó por primera vez el lugar; se levantaron dos bastiones que, en paralelo, trazaron un camino de algo más de 14 metros que atravesaba la fortificación, con un ancho continuo de casi cuatro metros.

La puerta se mantuvo vigente, con sucesivas adecuaciones del pasillo de acceso, hasta bien avanzado el siglo IV a.C., cuando el 'oppidum' se abandonó. Alrededor de un siglo después, el lugar se volvió a ocupar. Para entonces, sin embargo, el paso del tiempo había hecho mella en la entrada: uno de los citados bastiones había sufrido un fuerte proceso erosivo.

Quizás por ello, los nuevos habitantes de Puente Tablas decidieron cambiar el modelo de entrada: desmocharon el otro bastión y, ligeramente desviada de la anterior puerta, construyeron una nueva, acortando la longitud del pasillo hasta los tres metros y reduciendo su ancho a la mitad.

Todavía hoy se conservan los goznes de la puerta al inicio del pasillo; en cuanto al material en el que estaba construida, los restos de carbón recogidos aclararán en el futuro el tipo de madera de la que estaba hecha.

"Además de esta puerta sur, que es la que mira hacia La Guardía (municipio cercano a Jaén capital), donde habría seguramente otro 'oppidum' importante, probablemente hay más puertas, como una norte que comunicaría con Iliturgi y Cástulo", ha explicado esta semana sobre el terreno Arturo Ruiz, director del CAAI y responsable de los trabajos de excavación junto a Manuel Molinos y Eva Montes.

"Entrar por la puerta, visitar el palacio, visitar las casas, con calles a un lado y otro. De esta manera, el visitante tendrá el mayor conocimiento sobre lo que es un 'oppidum' en Andalucía", ha asegurado.

Junto a las casas excavadas asociadas a una larga calle que discurre en dirección este-oeste, el palacio y el largo tramo de fortificación excavado que en algunos puntos alcanza más de cuatro metros de altura, la puerta sur recién descubierta constituye un elemento inmueble más de los que hacen del conjunto de Puente Tablas, con sus más de cinco hectáreas, la ciudad ibera mejor conocida de Andalucía.

91 Anos de NÓS

2011-10-31T01:00:00.004+01:00

Crónica de Nós

Victor Freixanes

A Voz de Galicia
31/10/2010

O 30 de outubro de 1920 saía en Ourense o primeiro número da revista Nós. Boletín Mensual da Cultura Galega , un dos grandes fachos de referencia da nosa cultura contemporánea e da nosa modernidade, ambiciosa plataforma intelectual na que participaron os máis esclarecidos persoeiros daquel momento. Hai pouco que o servizo de publicacións da Deputación de Ourense publicou a correspondencia entre Vicente Risco e Antón Lousada Diéguez, anotada por Joaquim Ventura. O lector pode seguirlle a pista ao proceso de xestación de idea: as anotacións de Risco, as súas dúbidas, o proxecto que os animaba, orientado artisticamente por Castelao dende Pontevedra e por Vicente Risco dende a capital das Burgas.

Entre 1920 e 1936, con algún lapsus que levaron a publicación a A Coruña e a Santiago de Compostela, acollida á xenerosidade entusiasta do editor Ánxel Casal, o gran padroeiro laico da edición galega, as páxinas de Nós conformaron unha das fiestras máis luminosas do pensamento galego. O discurso do galeguismo daba un salto cualitativo, esgotado o modelo do Rexurdimento do século XIX, e entraba, como dixen, na modernidade: unha cultura (e unha lingua) para o mundo, sen complexos, capaz de afrontar os grandes desafíos do seu momento, non só a creación literaria: a filosofía, a arqueoloxía, a etnografía, o folclore, as viaxes, as artes plásticas, estudos interdisciplinares, traducións?

Nas páxinas de Nós , nese esforzo por dar o salto cara adiante, publica Ramón Otero Pedrayo en 1926 anacos do Ulysses de James Joyce antes que en ningunha outra lingua peninsular (pouco despois da primeira edición parisina), as versións galegas de De correctione rusticorum de Martiño de Braga, a Ora Marítima de Rufo Festo Avieno, adiantos do Diario da viaxe de Castelao por Europa en 1921

O libro que editou e anotou Joaquim Ventura (a correspondencia entre Risco e Lousada) ten o interese da intrahistoria, a crónica non coñecida das interioridades dun proxecto que, ollado dende a distancia, vemos como marcou o noso patrimonio cultural. E os momentos de desánimo, que non faltaron. Na historia da cultura e a literatura galega hai tres grandes capítulos decisivos: o Rexurdimento do século XIX (Rosalía de Castro, Curros Enríquez, Eduardo Pondal), a chamada xeración Nós (porque se expresou e aglutinou arredor da devandita revista) e o rexurdimento lento, sacrificado, que comeza na posguerra e froitifica nos nosos días. Cada un deles son como chanzos na escaleira, placas do edificio común, en construción. Somos o que somos porque antes ca nós foron eles, soñaron un país, creron que era posible, malia todas as adversidades e incomprensións, ás veces mesmo contra a lei da gravidade.

Conmemoramos (e celebramos) estes días 90 anos da revista de Risco, Castelao, López Cuevillas, Lousada Diéguez, Noguerol, Otero Pedrayo, os grandes, que lles estaban a facer sitio aos novos: Carballo Calero, Fernández del Riego, Paz Andrade, Xosé María Álvarez Blázquez, Fermín Bouza Brey, e conmemoramos un proxecto que non estiña. Nas augas deste río viaxamos todos.

O Primeiro "Galego" e seu ADN

2011-10-22T00:16:00.004+02:00

Descifran o ADN do individuo máis antigo coñecido en Galiza

La Voz
Monforte 21/10/2011
Francisco Albo

Un fósil de O Courel presenta afinidade cos doutras partes de Europa

A secuenciación do ADN dos restos humanos máis antigos coñecidos até agora en Galiza -achados a comezos do 2010 nunha cova da serra de O Courel- está a dar os primeiros resultados, que indican que as poboacións galegas de finais do Paleolítico mostraban unha afinidade xenética coas doutras rexións de Europa. O mesmo sucede cos fósiles doutros dous individuos de épocas prehistóricas moito máis recentes, descubertos hai anos nos xacementos de Cova Eirós (Triacastela) e Pa do Rebolal (Rubiá), que están a ser estudados dentro do mesmo proxecto.

O estudo áchase aínda nunha fase inicial e o que se puido secuenciar por agora son fragmentos do ADN mitocondrial, que se transmite unicamente por vía materna. Segundo indican os investigadores do Instituto Universitario de Xeoloxía da Coruña, o fósil de O Courel, de entre 8.000 e 9.000 anos de antigüidade, presenta un haplotipo ou combinación de xenes dunha variedade que até agora non se localizou na Península, aínda que si estaba rexistrado en restos humanos prehistóricos doutras partes do continente.

«O que suxire este achado é que os habitantes de Galiza nesa época non se diferenciaban dos do resto de Europa desde o punto de vista xenético e que proceden dunha difusión demográfica que se produciu aquí ao mesmo tempo que en moitos outros lugares», apunta o director da mencionada entidade, Juan Ramón Vidal Romaní.

O fósil de Triacastela, duns 3.100 anos, presenta un haplotipo neolítico que tampouco se viu antes en xacementos peninsulares dese período, aínda que si noutras partes de Europa. O de Rubiá, duns 5.400 anos, ten en cambio un haplotipo que xa fora descrito en restos humanos duns 3.000 anos de antigüidade descubertos en Cataluña.

Pode que tamén te interese: A xenética paleolítica dos europeos e o Neolítico

Mitoloxía da Peninsula Ibérica - Galiza

2011-10-19T13:50:00.049+02:00

Este venres dia 21 emitirase en Canal Historia o capítulo adicado a Galiza da miniserie documental Mitoloxía da Peninsula Ibérica na que se fai un repaso as crenzas e o imaxinario popular de distintos pobos da Peninsula ibérica (Galiza, Asturias, Euskadi e Navarra) achegandose ás figuras miticas da sua tradición oral. A serie conta co asesoramento do noso colega -e bo amigo- Berto Alvárez Peña un dos mais importante etnografos asturianos da actualidade, e coa participación de especialistas en etnografia de cada unha dos áreas tratadas, no caso de Galiza entre eles o -Archeoten.- que estas liñas escreve ten a sorte de formar parte dos que no documentario saimos.

No documentario faise un repaso a distintas figuras sobrenaturais do folclore galego tanto os personaxes claramente miticos como os mouros, os homes mariños e mulleres mariñas, xacios, a Santa Compaña, como aqueles mais reiais como as meigas, ou os vedoiros, así como a lugares e santuarios como San Andres de Teixido, con todas as suas crenzas relacionadas coas animas e o alén

O capítulo correspondente a Galiza da serie emitirase as 18:30 do venres 21 e posteriormente será reemitido o mesmo día en horario nocturno as 2:30, e logo ao dia seguinte as 10:30.

Descrición do Reino da Sombra, por Manuel Rivas

2011-10-14T13:46:00.004+02:00

El País

30/09/2011

Manuel Rivas

Hai quen pensa que en Galicia se están a facer estradas de máis. Disque temos xa, en escala, a rede de asfalto máis longa de Europa. Que en vez de seguir destripando montes, esfarelando prados e veigas, rilando fragas, o que cumpría agora era coidar, pintar e sinalizar as estradas que hai, moitas delas verdadeiros "corredores da morte". O caso é que pasamos de ser un país incomunicado a un país encrucillado: xa non sabemos por onde saír. Hai estradas que levan dun lugar a outro, mais a estrada principal de Galicia semella ser esa que leva a ningures. Vivimos o retorno ao dilema fatal: ou emigrar ou ir a ningures.

Entón, para que e por que máis estradas e vías rápidas? Por que a política de austeridade non atinxe nunca ao asfalto?

Ben. É hora de descubrir o segredo.

A verdadeira razón de que en Galicia se multipliquen as vías rápidas é para achar os castros sepultados. É por puro celtismo.

Escavacións na necrópole megalítica da Mourela no ano 2006

Os críticos din que os gobernantes estran asfalto porque non saben facer outra cousa. Que a imaxinación política maioritaria remata onde rematan o asfalto e os chamados "puntos de luz". Ah, esa marabillosa metáfora electoral, o poñer puntos de luz! Por non falar dos políganos, esa curiosa variedade de polígonos industriais que se caracterizan por non ter industrias.

Hai tamén malpensados que sinalan que é nese eido das grandes adxudicacións de obra pública onde máis se dan marxes ou "zonas de sombra" que os menos escrupulosos poden aproveitar para se beneficiar ou para o financiamento de campañas.

Nin unha cousa nin outra.

Facer unha vía rápida é o xeito máis rápido de atopar un castro descoñecido, de avanzar na pescuda arqueolóxica, e de inventariar por fin o noso patrimonio. Son moitos os exemplos de como funciona esta técnica futurista de profundar no pasado. Esta mesma semana tivemos exemplo de Taramancos. Alí, no emblemático lugar, moi perto do cemiterio onde xace Avilés de Taramancos, apareceu un castro ou cidadela. Mais non apareceu ao chou. O castro encontrouse porque se estaba a facer unha estrada. E por que se estaba a facer unha estrada? Pois para achar un castro.

Xa temos, pois, localizado un castro como o de Taramancos. Ou un Círculo Lítico, como o de A Mourela. Cal é o seguinte paso? Pois pór en marcha a maquinaria pesada e levalos por diante, esa pedagoxía da destrución. Agora xa todos sabemos onde había un castro e onde había un extraordinario círculo lítico. Agora xa podemos sinalizar na estrada ou na autovía ou na vía rápida: Aquí estaba o castro de Taramancos! Aquí existiu o Círculo Lítico de A Mourela!

Así, desaparece o patrimonio, mais increméntase a saudade. Ademais, se estamos a recortar todo, o lóxico é recortar os celtas, que non pagan impostos nin nada, e mesmo fanse pasar por mouros.

Calcúlase que en Galicia hai uns cinco mil castros, a maioría sen inventariar, sen sinalizar, sen estudar. Esa debería ser a primeira tarefa das administracións que se ocupan da cultura. Inventariar: saber o que hai, facer visíbel o patrimonio. Nesa ladaíña tiña moitas razón Chamoso Lamas. Imaxinemos o que sería para Galicia ter un mapa completo do universo castrexo e outro do románico, non illado, senón coroando a arquitectura popular. É moi difícil atopar mundo adiante unha densidade semellante no falar marabilloso da pedra. Tanta vontade de estilo, tanta sublime elevación cos pés na terra.

Esa é a nosa cidade cultural: Galicia enteira, en metamorfose histórica, atravesando o tempo, infinda, sorprendente. Que orzamento sería necesario para que na web da Xunta apareceran eses mapas, eses inventarios? E nada de ocultar. O xeito de protexer o patrimonio cultural é que estea a vista. Que sexa coñecido. Visitado. Non sabemos nada do que está a pasar en moitos lugares de clausura. Hai obras mestras, mesmo de pintores flamencos, que esvaeceron na estrada de ningures. Hai pías de Moraime, hai pezas de Compostela, que estaban, ou estiveron, vai ti saber, no pazo de Meirás.

Inventariar o país, o patrimonio común, a comezar polos bens de interese cultural, é o xeito tamén de facer as propias contas. De estabelecer o primeiro mapa, o imprescindíbel: o da honestidade.

Cinco mil castros! Antes da conquista do Imperio Romano, este sería un lugar ben interesante no mundo. Moi poboado. Feirante, festeiro e traballador. Todos os arqueólogos subliñan o achado de moitos utensilios de traballo e poucas armas (aínda que xa sabemos, na historia de Galicia, da dobre utilidade do fungueiro). Xente tamén cunha intensa vida espiritual, intimamente vinculada ao canto e á danza, e cunha noción moi aberta do sagrado. Non fai falta especular moito sobre iso. No palimpsesto do territorio, o mapa dos lugares santos cristiáns adoita estar calcado enriba dos sitios dos vellos cultos. E o que atravesa o tempo esa arela de preservar espazos singulares, onde a natureza fala e o pensamento escintila. Ser somos "o soño dunha sombra", que dicía Píndaro, e iso val para onte e para hoxe. A igual que un dos pensares que soan máis auténticos na boca de Aristóteles: "Conforme vou facéndome vello, cada vez creo máis nos mitos". E o noso gran mito é a Terra Nai. Talvez descoñecido pola xente máis moza e esquecido polos que o levaron baixo o brazo, caído no inferno da desmemoria, cómpre recuperar para o mellor canon o libro de Rof Carballo, así titulado e publicado por Galaxia por vez primeira en 1957: Mito e realidade da Terra Nai.

O territorio máis humano, a Terra Nai, é ese onde a realidade se entrelaza co mito. Mais agora todo se confunde. El que soñou coa autonomía galega, que pensaría o doutor Rof Carballo, sabio, ilustrado e humanista, se escoitase o último discurso do conselleiro de Ordenación do Territorio (é dicir, de Protección da Terra Nai)?

De aplicarse a todo o territorio e en todos os eidos, a argumentación dada por este membro do Goberno galego para xustificar a legalización das urbanizacións de Barreiros, no litoral da Mariña, chegariamos á conclusión de que a Galicia real é a Galicia non legal. A irregular. A ilegal. Nin o señor Hernández falaba de sobremesa cuns compadres nin eu estou a desordenar o seu discurso. O conselleiro falaba no Parlamento. E o que fixo foi estabelecer unha contraposición inédita no mundo da lóxica e, de paso, no estado de Dereito. Por unha banda, o urbanismo "real". Por outra, o urbanismo "academicista". Non se pensen que é un dilema artístico. Legalizar a desfeita de Barreiros, é dicir, o que perpetrou fóra da legalidade, sería un exemplo de realismo urbanístico. Facer cumprir as normas democráticas e garantir a igualdade ante a lei? Iso é un academicismo. O irreal. O legal.

Si, somos o soño dunha sombra. E vivimos na sombra dun soño.

Legado Celta - O documental

2011-10-12T14:27:00.000+02:00

Certo Xornal Virtual do Barbanza
Porto do Son,
5/10/2011

O documental sobre a cultura castrexa que se rodou nas bisbarras de Barbanza e Noia o ano pasado, por Explora Films, e titulado "O Legado celta" estréase esta fin de semana. O venres 14 será presentado á prensa, ás once da mañá, e a continuación será proxectado no cinema de Porto do Son. Para todos os interesados haberá un pase ao día seguinte, ás dez da noite, tamén no cinema de Porto do Son.

No documental achégase a historia do Noroeste da Península Ibérica dende a época megalítica ata a romanización da cultura castrexa. Entre outras cuestións, preténdese respostar ao que sucedía na Gallaecia mentres se estaba a construír Stonehenge, que significado tiñan as antas, de quen se defendían os construtores dos castros amurallados, se existiu realmente unha cultura celta nestas terras, cal era o fluxo de intercambios no Atlántico norte ou que se agochaba detrás do símbolo da C invertida.

O documental foi dirigido polo realizador Xosé Manuel Novoa e producido por Explora Films coa colaboración de RTVE e Canal Historia. Podese ver unha sinogse na web de Explora Film, e contou coa colaboración de arqueologos galegos como Xurxo Ayan do Incipit

+ INFO no site de: Certo, Xornal Virtual do Barbanza

Videoreportaxe sobre fabricación de útiles líticos

2011-10-10T05:04:00.004+02:00

Rescatando Dombate

2011-10-09T13:43:00.000+02:00

Empeza o rescate da Capela Sixtina do Megalitismo galego

La Voz

Carvallo, 9/10/2011

Cristina Viu

Os restauradores consolidarán a pintura que queda en Dombate

O equipo que dirixe Fernando Carrera, director da Escola Superior de Conservación e Restauración de Bens Culturais de Galicia, iniciará a partir de mañá os labores necesarios para que cese a degradación dos restos de pintura rupestre que quedan no interior de Dombate.

A cámara e o corredor estaban completamente decorados, segundo Fernando Carrera, que onte iniciou a colocación dos sensores que servirán para coñecer as condicións de temperatura e humidade que hai no interior do dolmen. Entrar no megalito, que se utilizaba como lugar de enterramento, debía ser unha experiencia extraordinaria. Sábese polos restos que quedaron, que as paredes estaban cubertas cun revogo de cor branca, formado por po de caolín e graxa de vaca.

Os que levantaron Dombate hai máis de 5.000 anos decidiron evitar a rugosidade da roca utilizada coa pasta branca. Sobre ela deseñaron unha serie de trazos xeométricos en vermello, con óxido de ferro, e negro, con carbón vexetal. Uns materiais tan aparentemente fráxiles conseguiron manterse en bo estado durante decenas de séculos, protexidas pola terra negra do Chan de Borneiro e mesmo sobreviviron a 20 anos de case intemperie. A pintura que desde o principio estivo na zona exterior, en contacto directo coa luz, o sol, a choiva e os cambios de temperatura perdeuse de forma irremediable.

De feito, Fernando Carreira sinalou que se deron casos en que a decoración se perdeu tras un ano ao aire libre. No caso de Dombate limitouse o problema porque os traballos de consolidación efectuáronse inmediatamente despois da escavación.

Moito menos fráxiles son os gravados, cuxo significado aínda se descoñece, pero que se sabe xa que estaban tamén cubertos de pintura. O motivo deles non se fixou aínda, pero os investigadores barallan varias hipóteses.

XORNADAS CASTREXAS 2011 en Cambre

2011-10-03T10:02:00.000+02:00

IX XORNADAS CASTREXAS

Cambre 2011

7-9 outrubro

Programa

Venres 7 outubro

17:30 Visita guiada ao Castro de Elviña para escolares.

Saída: diante da Casa do Concello

Sábado 8 de outubro

10:30 Inauguración oficial (Salón de Pleno do Concello)

11:00 Conferencia, a cargo de Rafael Rodríguez Martínez

De Lambriaca á Lanzada. Retrospectiva e novos datos

11:45 Descanso

12:15 Conferencia, a cargo de Alfonso Fernández Fernández

O xacemento rupestre de Monte do Señorito: Un novo valor ao conxunto patrimonial de Armeá (Sta. Mariña de Augas Santas, Allariz)

Domingo, 9 de outubro

8:30 Excursión e visita guiada ao Castro de San Cibrao de Lás (San Amaro-Punxín, Ourense)

Xantar na zona, e á tarde, paseo polas históricas rúras de Ribadavia.

Saida: Diante da Casa do Concello

Inscripción gratuita

Lugar de Inscripción

Museo do Xacemento romano de Cambre e oficinas do Rexistro

na Casa do Concello

Prazo de Inscripción ata o 5 de outubro

+INFO no site: Cambre.org

A Xunta di que o castro de Taramancos non ten relevancia

2011-09-29T21:48:00.008+02:00

La Voz de Galicia

28/09/2011

Noia

O asentamento castrexo de Taramancos, descuberto o pasado maio durante as obras de construción da variante de Noia e que coincide co trazado desta rede viaria, ten os días contados. O motivo? Segundo explicou onte o Goberno galego, a falla de "relevancia arqueolóxica e o deterioro" do xácigo. Desde maio os arqueólogos estudan estos restos baixo a supervisión da Dirección Xeral de Patrimonio, pero todo apunta a que o castro rematará os seus días catalogado, documentado e, en parte, almacenado nalgún outro lugar co obxectivo de completar a información sobre a Idade do Ferro e do Bronce no Barbanza.

A alarma saltou en Noia cando o alcalde, Rafael García Guerrero, denunciou que unha das vivendas xa escavadas e de planta circular "desaparecera" logo da actuación das escavadoras que traballan na construción da variante. A Xunta desmentiu esta acusación asegurando que foi o equipo de arqueólogos que traballan na zona restrinxida o encargado de proceder á súa retirada. As mesmas fontes sinalaron que a vivenda foi illada para profundizar nos traballos, xa que segundo parece, existe constancia de que hai restos máis antigos soterrados nesa parcela.

García Guerrero apuntou que "a decisión de eliminar os restos está tomada desde o primeiro intre" e que "coa excusa de escavar baixo as edificacións castrexas e romanas, estase a desmontar todo, coa perda irreversible que supón para Noia".

O expolio como "Negocio" - Entrevista

2011-09-27T15:56:00.002+02:00

"O espolio move máis diñeiro que o tráfico de drogas" asegura un arqueólogo

Cadena SER

25-09-2011
Enrique Alpañes

Breve percorrido pola ruta do comercio ilegal de arte e antigüidades

Historicamente, a pillaxe do patrimonio cultural dun país en guerra foi unha das consecuencias bélicas que máis dano fai a longo prazo á moral e identidade das vítimas. Hai quen sostén que supón unha estratexia bélica do ocupante en si mesma porque nese espolio non só se perde Arte senón tamén boa parte da identidade común do pobo atacado. Pasou en Iraq e quizais tamén estea a pasar en Siria, segundo os expertos. Nesta reportaxe, Enrique Alpañés convídanos a dar un primeiro paso no coñecemento das mafias corruptas que controlan este espolio. É un dos agasallos que vos preparamos para celebrar xuntos 10 anos de denuncia en Punto de Fuga.

O tráfico ilegal de antigüidades é perigoso, máis perigoso canto máis te achegas aos países de produción. Ao final as pezas acaban nun salón elegante, pero a orixe é complicada. Custa vidas, pero como son vidas anónimas non reciben nin unha mención na prensa." Así de contundente móstrase o arqueólogo Joaquín María Córdoba cando fala do mercado negro da arte.

Sabe do que fala. Córdoba é membro do comité da Unesco para o patrimonio de Iraq. Foi director de varias escavacións neste mesmo país, ou noutros como Siria. Pero cambiou a biblioteca de Bagdag, onde traballou durante anos, por un despacho na Universidade Autónoma de Madrid, onde imparte clases de Historia Antiga.

"Non teño datos así que non o podo asegurar, pero teño a certeza de que en Siria se está producindo un espolio nestes momentos" asegura Córdoba. Así é como funciona. Os momentos de inestabilidade política e social, como o que vive nestes momentos o réxime de Bachar o Asade, son aproveitados polos mercenarios e as mafias para expoliar o patrimonio artístico. "Hai que ter en conta que se move moito diñeiro aquí" asegura Córdoba "o tráfico de arte e antigüidade supera por renda ao do tráfico de drogas". Os xacementos escavados no deserto non están catalogados. As súas pezas pódense subtraer e vender sen que sexa posible determinar legalmente a súa procedencia. Isto é o que probablemente esté sucedendo nestes momentos.

Entrar nun museo e roubar as súas pezas é máis complicado. Pero tamén se fai. Sucedeu no museo de Bagdag en 2003. "O saqueo do Museo Nacional de Iraq é quizá o caso máis famoso" asevera Córdoba, "pero o dano real ao patrimonio iraquí non se fixo alí. Levaba producíndose moitos anos. Desde a primeira guerra do Golfo, a principios do noventa." Miles de obxectos nesa época desapareceron. Despois, co bloqueo produciuse a degradación do armazón social, e a situación de extrema pobreza levou a que se producise algo inédito até entón: o saqueo masivo e a venda do patrimonio dos xacementos iraquís."

A Ruta negra do Arte

Pero, que ruta seguen estas pezas para acabar nas casas dos poderosos ou nas salas dos museos máis importantes de occidente? De que subterfugios sérvense para revestir de legalidade a procedencia duns obxectos roubados? A resposta é máis sinxela do que cabería esperar. Jose Ignacio Tremiño é xefe do departamento de protección histórica da Xunta de Andalucía e é director do conxunto arqueolóxico de Carmona. Asegura que as pezas non documentadas nun museo, as pezas expoliadas en escavacións e xacementos, pódense vender facilmente a través da rede. Internet, cos seus portais de compra-venda atomizou moito o mercado e facilitou que compradores e vendedores póñanse en contacto. A procedencia destas pezas é dificilmente demostrable, e en calquera caso sempre se pode argumentar que se compraron de boa fe. Pero seguen sendo ilegais. Para acabar de revestilas de legalidade falta un paso básico.

"As casas de poxas funcionan como lavandarías. Agora menos porque se está tentando pór coto a estas prácticas, pero historicamente funcionaron así. Até elas chegaban pezas ilegais que cando saían das súas portas, cun novo dono e un contrato debaixo do brazo, convertíanse en legais."Segundo varios expertos, os museos e as casas de poxas nútrense en gran medida destas pezas roubadas. Segundo Tremiño, cando nun museo vemos pezas etiquetadas como adquisicións, é máis que probable que proveñan do mercado negro.

Zafar Paiman asegura que os todos os obxectos que chegaron de Afganistán ao Musée Guimet de París, onde traballa, fixérono en virtude de acordos entre os dous gobernos. Con todo cando se lle pregunta por como traballan outros museos, móstrase ambiguo respecto da forma na que adquiren as súas pezas. Di que "por outros medios" fóra das escavacións ou os acordos bilaterais.

Paiman ten unha dobre visión do conflito. El é afgán, estudou arqueoloxía en Kabul, pero traballa nun museo occidental dedicado á arte centroasiático. Non é partidario do espolio nin sequera daquel perpetrado na antigüidade e mantido até os nosos días. Está a dirixir a reconstrución dun templo budista en Kabul. Di que é igual ao de Bamiyan, aquel que voaron polo aire os talibán en 2001. Para evitar que isto volva ocorrer, o templo está custodiado pola propia poboación afgá día e noite. E para evitar di, posibles perdas de patrimonio... a reconstrución faise in situ e "só lévana a cabo cidadáns de Kabul."

Pode que tamén te interesen na Hora dos Mouros:

Desaparece o Códice Calixtino da Catedral de Santiago

Cae unha banda dedicada ao saqueo de sitios arqueolóxicos

A Xunta tapa o Castro da Atalaia

2011-09-26T23:34:00.004+02:00

Recollemos aquí o comunicado de prensa que nos achega MariñaPatrimonio e no que se congratulan pola, reacción (máis vale tarde ca nunca ...) da Dirección Xeral de Patrimonio que tras varios meses de esquecemento administrativo decidiu proceder ao tapado das estruturas do Castro da Atalaia que despois da paralización das obras que ameazaban o xácigo, se viran profundamente afectadas nos últimos anos por diversos fenómenos climáticos, como temporais ao quedar ao ar sen ningún tipo de protección:

MariñaPatrimonio e ADEGA, asociacións volcadas desde o 2006 na defensa do xacemento arqueolóxico do Castro da Atalaia (San Cibrao- Cervo) afectado pola insaciable especulación urbanística, coa inestimable axuda das administracións públicas, felicítanse de ter conseguido que, por fin, a Dirección Xeral do Patrimonio Cultural adopte medidas para protexer as vulnerables estruturas do castro.

Dende que finalizaron as escavacións, ADEGA e máis MariñaPatrimonio viñemos demandando unha intervención no xacemento que evitase o seu deterioramento e preservase as citadas estruturas. A demora en adoptar estas medidas provocou no xacemento danos que denunciamos no seu día.

Hoxe, malia todo, cómpre felicitar aos responsables de Patrimonio por iniciar o tapado dos restos arqueolóxicos e, de maneira moi especial, felicitamos os veciños da Atalaia porque paso a paso, co seu esforzo e colaboración, logrouse salvar este importante ben cultural.

(MariñaPatrimonio, 26 de setembro de 2011)

Esparamos que a acción da Xunta non se limite a simplemente tapar temporalmente os restos e se plantexe unha solución definitiva para este xacemento tan castigado pola expeculación e a pasividade administrativa.

Para + INFO, podedes consultar os 22 post que temos na Hora dos Mouros sobre o Caso Atalaia, para un bo resume recomendamos:

A destrucción da Atalaia - Video

Danos na Atalaia polo temporal

A Xunta tardou dous anos en para unha obra sobre un castro

Patrimonio anula as licencias para 58 pisos construidos nun castro de Cervo

Mariña Patrimonio denuncia o traslado de restos do Castro de San Cibrao

Cultura expedienta a Lugo por destruir un sistema romano de calefacción

2011-09-23T13:15:00.005+02:00

El País

16/09/2011

Lugo

A Dirección Xeral de Patrimonio, da Consellería de Cultura, iniciou o pasado mércores os trámites para a incoación dun expediente sancionador contra o Concello de Lugo por acometer unha obra sen o Plan de Seguimento Arqueolóxico. Os traballos afectaron a un sistema de calefacción romana, co que os antigos moradores de Lugo quentaban as súas casas. Devandito informe, que debe elaborar o consistorio e autorizalo a consellería, é obrigatorio para todas as accións que comporten movemento de terras dentro do ámbito de protección do Plan Especial de Protección, Rehabilitación e Reforma Interior (Pepri) do recinto amurallado da cidade.

A actuación incluída no proxecto de mellora da iluminación pública da Praza de Santo Domingo, inaugurada precisamente onte, comezou en xaneiro do presente ano baixo a dirección política da Concellaría de Infraestruturas, que estaba dirixida polo socialista José Piñeiro. Nesa data, e cando se realizaban labores de perforación do chan, técnicos independentes e da xefatura provincial da Consellería de Cultura observaron, segundo o gabinete de comunicación deste organismo, "indicios" dunha posible destrución de parte dun hipocausto romano, mecanismo que servía para quentar as habitacións das casas dos antigos habitantes da cidade.

Segundo denunciou a Xunta no seu día, unha vez iniciada a escavación apareceran restos "parcialmente destruídos", algúns dos cales habían ir a parar a un "colector de cascallos".

Imaxe das obras que destruiron os restos arqueolóxicos

Tras indagar a situación legal da obra, e en vista de que non había constancia de que existise o Plan de Seguimento Arqueolóxico, a xefatura provincial de Cultura decidiu ordenar ao Concello o día 13 de xaneiro a paralización dos traballos. Posteriormente, as obras reiniciáronse tras presentarse o devandito plan.

Segundo a Lei de Patrimonio Cultural de Galicia, estes feitos constitúen unha infracción grave, ao realizarse unha intervención nun ben declarado ou catalogado sen a preceptiva autorización da Consellería de Cultura. Esta mesma normativa establece unha sanción de entre 60.101 e 150.253 euros para este tipo de casos.

Técnicos "supervisando" a dimensión dos danos

Mentres se espera unha decisión definitiva, desde o Concello, a actual edil de Infraestruturas, a nacionalista Paz Abraira, confirmou que "a obra comezara sen o control arqueolóxico correspondente", pero en todo caso, "o Goberno local presentará as alegacións correspondentes ao expediente". A edil do BNG aseverou que o goberno local "debe dar exemplo" no cumprimento das normas, e por iso, a partir de agora, farase un "estrito" control arqueolóxico de todas as obras na zona afectada polo Pepri.

Pola súa banda, o Partido Popular, a través do seu concelleiro Isabel Devesa, criticou as "desastrosas" consecuencias económicas que supón para os cidadáns a "mala xestión" que fai o Goberno local ao levar a cabo as súas actuacións.

O Guerreiro "perdido" de Aián

2011-09-19T18:41:00.003+02:00

O cavaleiro de Aian, Trabancas, Agolada

O certo é que o titular que se ve arriba é algo ambiguo; pois esta fermosa e sinxela peza medieval que eiquí tendes non "se perdeu", se non que para ser correctos teriamos que dicer, que "nola perderon" e con isto queremos acentuar todo o que de mantenta ha nesta desaparición.

O "guerreiro" de Aián, este cabaleiro que vedes na imaxe sostendo a súa espada entre as mans, nunha pose típica de tantas laudas sepulcrais do noso medievo, desapareceu vai un mes no seu lugar natal da parroquia de Trabancas, en Agolada. Fora atopado según din nun monte onde había outros enterramentos (o Monte Farelo) e "reciclado" aló polo 1857 coma sillar nunha casa que se estaba construindo daquela. O caso é que moitos anos pasaron, e alí na parede o guerreiro podía ser contemplado frecuentemente polos que pasaban polo camiño, que lle terminaron dando pola súa rareza -pois chamaba certamente a atención do que pasaba-, o nome popular de "O Santito".

Casa onde se atopaba onde se atopaba que se pode ver ao fondo

E así foi coñecido pola xente da contorna durante longos anos, mais estes pasaron, e a casa logo foi caendo, ruina ateigada de silvas, daquela vai pouco a casa vendeuse, e o novo propietario, quen sabe porque? retirou inmediatamente a peza, a pedra do guerreiro, desde entón nada se sabe del, os veciños piden e denuncian ante concello, reclaman que se devolva o seu "Santito", desde o Concello chían pola pedra, que quen sabe onde estará?; cecais novamente "re-reciclada" foi parar na finca ou xardín dalgun particular, pero quen é propietario da historia?, quen é propietario da memoria ou das lembranzas?, e, quen ten dereito a "espropiarllos/no-los" a todos nós?.

A iso en tempos chamóuselle Patrimonio, e alcumóuselle histórico, artístico, cultural, etc. é, polo visto, daquela ata se puxo en Constitucións -e non por engadido- e Códigos Penais, para que todos o souberan: que era ilegal meterse con él.

Desta triste historia, triste mais desas que ha moitas neste país por desgraza, soubemos por un bo amigo e polo blog Ao pé do Farelo

Noraboa Anuario Brigantino

2011-09-17T02:33:00.007+02:00

Fai unhas horas presentábase nunha vila galega o novo número do que aparentemente é unha "revista local", dito así esto podía parecer unha nova sen maior trascendencia, unha publicación de vida efímera e que quedará nas hemerotecas e no esquecemento tras uns poucos anos, mais se agora engadimos que esa cidade é Betanzos, e a revista é o Anuario Brigantino, e a elo, igualmente, engadimos que o número que desde vai unhas horas temos nas nosas máns é nin máis nin menos que o número 33, o que fai os 30 anos da segunda etapa dunha publicación que se ten convertido en toda unha referencia na arqueoloxía, etnografía, historia e cultura deste país, as cousas cambian moito.

Non é corrente certamente que nestes tempos de crise -nin o era antes tampouco- unha publicación coidadosamente editada por un concello adique 500 e pico das súas máis de 600 páxinas a temas de investigación, nos que de cote atopamos autenticas novidades absolutas. Mais no caso do Anuario Brigantino isto é o corrente e a norma.

Non é frecuente unha obra deste tipo, neste país, de tanta calidade, constancia e periodicidade como é o Anuario, que un ano máis -e malia a crise- segue sendo fiel a cita, e saca puntualmente o seu exemplar anual, que desde hoxe mesmo, como desde vai uns anos, entra na rede desde o mesmo día da sua presentación en público para que en todo o mundo se poida consultar o que se fai neste recuncho do noso país.

En resume hoxe, nunha vila galega, celebrábase o aniversario dalgo que pode ser definido como unha "excepción" pero sobre todo como un "exemplo" de traballo ben feito, e de todo o que se pode facer con rigor interese e esforzo. Noraboa e parabéns Anuario Brigantino. Por moitos anos.

Ir ao site do: Anuario Brigantino 33

"Historias da Austeridade" - O Castromao

2011-09-16T16:35:00.010+02:00

Hoxe no telexornal da TVG atopeime esta nova sobre o Castromao, pero non como puidera pensarse sobre o coñecido Castro da Idade do Ferro senón sobre a Aldea de Castromao, e en concreto a súa esmorecente rectoral, a que en tempos alguén pensou aproveitar para un "Centro de Interpretación" do xácigo, dada a súa localización privilexiada de camiño a él, e que agora ante a pasividade, a falta de vontade e á "Austeridade" das Administracións Públicas, está a caerse, lenta pero constantemente, pedra a pedra. Máis sen dúbida o máis interesante desta nova é a propia voz dos veciños de Castromao, hacho neles moita mais comprensión da necesidade e do valor social que o patrimonio debe ter, que na boca de moitos supostos expertos e xestores máis locuaces. Toda unha lección certamente.

Segeda

2011-09-16T07:25:00.003+02:00

Dombate "Replicante"

2011-09-15T22:17:00.002+02:00

Unha réplica permitirá no 2012 coñecer o interior de Dombate

La Voz
Carvallo, 1/9/2011
Cristina Vin

A Deputación sacou a concurso a construción dunha neocámara

A principios do próximo ano, as persoas que visiten Dombate terán a oportunidade de coñecer o interior do dolmen. Os curiosos seguirán sen poder acceder á cámara, pero terán a oportunidade de entrar nunha réplica exacta en, co que poderán ver todos os detalles das pinturas e os gravados. Tamén poderán darse conta da amplitude deste monumento prehistórico.

A Deputación sacou de novo a concurso a construción desta instalación, que deberá realizarse tomando como base o documento xeométrico de alta definición que realizou hai pouco máis dun ano o laboratorio de Patrimonio do Consello Superior de Investigacións Científicas (CESIC). O estudo permitiu crear un arquivo dixital de cada unha das laxas. A neocámara está valorada agora en preto de 95.000 euros e as empresas interesadas teñen un prazo dun mes para presentar as súas propostas. A principios de maio saíron a licitación o seis traballos pendentes no xacemento. A réplica estaba valorada entón en pouco máis de 86.000 euros.

O traballo que se contratará é extremadamente delicado. Con resina de poliuretano haberá que reproducir cada unha das laxas que compoñen a cámara e boa parte do corredor de Dombate. A neocámara, que se instalará no centro de recepción de visitantes, é un dos proxectos pendentes para a conclusión do proxecto de rehabilitación do dolmen. Outro é a reconstrución do corredor, e está incluído no plan de restauración e escavación do xacemento. Trátase, basicamente, de devolver á súa posición orixinal algunhas laxas que están desprazadas. Unha delas é a que cubría o acceso. Para pola no seu lugar haberá que ver os resultados do estudo de consolidación das paredes, para ver se pode volver soportar o peso.

Outra iniciativa é a conservación das pinturas, principal motivo polo que se construíu o pavillón. Tamén se terá que dotar de mobiliario o edificio de entrada e instalar unha estación microclimática para controlar a humidade e a temperatura.

Lingua dos nosos Pais ... prehistóricos

2011-09-14T01:03:00.001+02:00

membros de unha tribo melanesia actual

A lingua mai vén de teu pai "prehistórico"

Univ. of Cambridge
Reseach News

O cambio lingüístico entre os nosos devanceiros prehistóricos xurdiu a través da chegada de homes inmigrantes -en vez de mulleres- a novos asentamentos, segundo unha nova investigación.

A afirmación foi feita por dous académicos da Universidade de Cambridge, Peter Forster e Colin Renfrew, nun informe que foi publicado en Science o 9 de setembro.

Eles estudaron os casos de marcadores xenéticos (o cromosoma Y masculino e feminino DNA mitocondrial) de varios miles de persoas en comunidades de todo o mundo que semellaban mostrar a nivel mundial o xurdimento de unha transmisión especifica de sexo da lingua.

Desde escandinavos Viquingos que transportaran, secuestrandoas, mulleres británicas á Islandia - ate tribos africano, da India e da Polinesia, disto xurdíu un estándar que parece mostrar que a chegada dos homes a determinadas localizacións xeográficas -, quer a través de dispersión agrícolas ou como resultado da chegada de forzas militares - pode ter un impacto significativo sobre o idioma que é falado alí.

O Profesor Renfrew dixo: "Pode ser que durante os episodios de colonización por agricultores que emigraron, os homes superaran ás mulleres en xeral nos primeiros grupos chegados e precisaran tomar mulleres de comunidades locais.”

"Cando os pais teñen diferentes orixes lingüísticas, pode adoitan ser a lingua do pai, que é dominante no grupo familiar."

O Dr Forster, do Murray Edwards College, tamén apuntou ao feito de que os homes teñen unha maior variedade de fillos que as mulleres - son máis probables de ter fillos con nais diferentes do que viceversa. Esta foi rexistrado tanto en tribos pre-históricas, como dos séculos 19 e 20, nos esquimós de Groenlandia e en figuras históricas como Genghis Khan, que se cre que foi pai de centos de nenos: De feito, o seu cromosoma Y esta presente no 0,5 por cento da poboación mundial masculina actual.

Cecais o exemplo máis destacada da tendenciosa sexual ao cambio de idioma con todo veña dun estudo xenético sobre o encontro prehistórico entre os polinesios que se estaban a expandir cos melanésios residente en Nova Guinea e nas veciñas Illas do Almirantado. A costa de Nova Guinea contén recunchos de lingua polinésia dseparadas por áreas Melanesias. O nivel de mtDNA polinésio (40-50%) é semellante nestas áreas, con independencia da linguaxe falada, mentres que o cromosoma Y se correlaciona fortemente coa presenza de linguas polinesias.

Estudos anteriores mostraron resultados similares no subcontinente indio entre os falantes do Tíbet-Burma e entre os inmigrantes falantes de linguas indo-europeas, en oposición ás linguas indíxenas dravidicas.

En América, a substitución lingüísitc no curso de dispersión da agricultura foi tamén postulada atopandose unha correlación coa a familia de linguas uto-azteca.

A isto Forster engade: "Sexa nos europeos, indios, chineses e outros idiomas, a expresión" lingua materna "eo seu concepto está ben inserida na imaxinación popular - quizais esta sexa a razón pola que durante tantos anos o papel dos pais, ou, máis probablemente, grupos específicos de homes de éxito, na determinación cambia linguaxe prehistórica non foi recoñecido polos xenetistas."

"As mulleres prehistóricas posiblemente adoptaron máis prontamente a lingüa dos homes inmigrantes, sobre todo se eses recén chegados trouxeron consigo proezas militares ou un elevado status asociados coa agricultura ou metalurxía.

"Estamos moi agradecidos a todos aqueles miles de persoas en todo o mundo que participaron nas probas de ADN ancestral e, así, contribuíron a nosa investigación."

Os Círculos "non líticos" da Península Ibérica

2011-09-12T17:16:00.004+02:00

Circulo lígneo de Goseck, Alemaña

A presenza de circulos feitos con materiales perecedeiros durante o neolítico e inicios do calcolítico e algo coñecido para outros lugares de Europa, fundamentalmente as Illas Británica, onde xunto ao famoso Stone Henge também atopamos unha boa cantidade de curmans feitos en madeira como Durrinton Walls e outros moitos, e Alemaña onde hai anos se atopou precisamente o exemplar mais antigo de circulo lígneo da Europa, en Goseck, no land de Saxonia-Anhalt, hoxe en día reconstruido e visitabel.

Circulo lítico de Os Almendres, Portugal

O que era descoñecido para a peninsula ibérica era a presencia xunta a circulos en pedra como o expectacular Cromlech dos Almendres de outros feitos en materiais perecedeiros, por eso ten chamado a miña atención este post do arqueologo portugues António Carlos Varela no seu interesante blog Portuguese Megalithic Enclosures no que da conta de uma serie de rastros en negativo de estructuras de madeira circulares que puideron corpartir como pasou nas Illas Británicas o protagonismo con seus conxeneres petreos.

Posibeis estructuras de henge excavadas na Quinta da Assentada (Varela, 2007)

Pode que ainda estemos lonxe de atopar algo como o complexo ritual e procesional que o Riverside Project leva exumando durante estes anos nos chaos de Salinsbury pero non cabe dubida que a nosa prehistoria ten ainda moitas cousas por descobrir.

Imaxén xeófisica obtida de unha posibel estructura tipo henge em Moreira 2 (Varela, Bonaventura & Decker, no prelo)

É de esperar que a investigación do outro lado do Miño nos sigan dando de cote moitas sorpresas nisto e noutros moitos temas. Polo momento deixamovos aqui a trascripción da postaxe de António Carlos Varela para que ir facendo boca:

Os Primeiros Henges de Madeira de Iberia?

Ben coñecidos no resto da Europa, os henges de madeira parecían faltar na Península Ibérica. Pero, así como pasou hai uns anos cos circos (enclosures), eu creo que este é só un problema de investigación, en vez de unha circunstancia real.

Un par de anos, me decateime que no sitio da Quinta da Asentada, no contexto da Beira Alta (Portugal Central) había unha secuencia de ocos de poste e quenas gabias en varias direccións, por veces cortando uns ós outros. Este foi superposta por outra secuencia de aliñacións de pozos rectangulares. Por desgraza, a extensión das excavacións non permite unha comprensión completa dos plans suxeridos por esas estruturas, mais un ensaio do tipo da eventual superestrutura foi tentado.

Máis recentemente, a investigación geofísica feito en varias enclosures e a interpretación do contexto excavado, pareceu revelar a presenza de Henges de madeira circular. Isto pode ser visto en Moreiras 2 e no Outeiro Alto 2. Neste último, o Henge estaba rodeado por tres hipogeos funerarios e unha sepultura en foxo. Este contexto e a sua interpretación en breve será publicado.

En realidade, as situacións indican que estos henges existiran mais só poden ser detectados con escavacións en área aberta ou por un bo traballo geofísico (e, por suposto, cunha mente aberta a esa posibilidade).

(A.C. Varela, 12/09/2011)

E de paso recomendamosvos o blog: Portuguese Prehistoric Enclosures

Pode que tamén te interese: Re-Interpretando Stonehenge

Iberdola versus A Ponte de Labrada

2011-09-09T19:56:00.002+02:00

Ponte de Labrada co "caseto" ilegal que afeta a suas estructuras

Non acougados ainda co do Pindo cheganos hoxe mesmo está nova dunha agresión mais ao patrimonio histórico, neste caso contra uma fermosa ponte medieval sita en Labrada (Quiroga, Lugo) e na que como soe ser demasiado corrente na nosa xeografía se unen amais do "feismo" e as mellores mañas do farwest, a hora de saltarse a lei e calquer control administrativo, unha certa conciencia dunha mais que corrente impunidade ou case que "gratuidade" a hora de esnaquizar o patrimonio: a fin de contas, como xa comentaramos no caso da Capela de San Martiño de Teixeira (perpetrado pola mes empresa, que xa é reincidente) as sancións e multan que se aplican a estos delitos son apenas "calderilla", e non afectan en nada ao seu negocio, e ainda menos aos seus escrúpulos, aos que ven poderiamos alcuñar, de feito, "presuntos".

Como podedes ver nas fotos o "caseto" adosado a esta fermosa ponte oxival en cuestión non garda ningunha das normátivas existentes tanto nas distancias mínimas que como zona de proteción teñen que gardarse obrigatoriamente a redor do elemento protegido así como as de non afección das estructuras do propio elemento.

De novo e desgrazadamente temos que dar aqui na Hora dos Mouros "visiviliade" a outra "atrocidade" cultural mais, e recollermos aqui parte da denuncia dos feitos cursada pola Asociación LugoPatrimonio que foi presentada a semana pasada ante a Dirección Xeral de Patrimonio, e que podedes tamén descargar compreta na sua web:

"[...] entre os obxectivos da Asociación que presido están os da “defensa do Patrimonio material e inmaterial recollido este no seu sentido máis amplo e dentro do territorio da provincia de Lugo”. Neste contexto denunciamos a actuación da empresa eléctrica Iberdrola que na ponte medieval de Labrada, situado nunha paraxe fermosísima na ribeira do concello de Quiroga (Lugo), construíu un caseto sobre unha estructura da ponte para instalar no seu interior unha estación hidrolóxica, que ao noso entender constitúe un atentado, non só á súa singularidade constructiva, senón tamén á estética, sospeitando que a tal obra non conta coa aprobación da dirección xeral de Patrimonio da Consellería de Cultura e Turismo. Por iso

SOLICITO

Que por parte de esa Xefatura Territorial se indique si a tal obra foi realizada contando co permiso da Consellería, e en caso afirmativo que se diga en base a que disposición legal se autorizou a construción e si se adapta a obra feita ao proxecto presentado, e en caso contrario ordene aos servizos técnicos a comprobación da denuncia e se abra expediente sancionador a empresa Iberdrola obrigándolle a derrubar o edificio construído. Adxúntanse fotografías."

Desde aquí seguimos incidindo no noso argumento de que unha compañia privada que delinque -e repetidamente- contra un ben público (isto é de todos) como é o Patrimonio, non debería beneficiarse dunha concesión publica como son os aprobeitamentos hidroeléctricos, nin poder optar a novas convocatorias no sector. Certamente ia-lles doer mais que a futura e "barata" multa administrativa.

+INFO sobre isto no site de: LugoPatrimonio

Pintadas na inscrición do Monte Pindo

2011-09-09T08:57:00.017+02:00

Onte anoitecímonos coa nova dun recente acto vandálico contra un dos máis curiosos exemplos histórico-etnográficos do noso Patrimonio; unha inscrición feita na Idade Media na que se excomulgaba, non a unha persoa, senón a un Monte, curioso feito ao que fai anos Fernando Alonso Romero -un dos nosos etnógrafos de cabeceira- lle adicara parte dun interesante artigo titulado "Sobre o folklore da Casa Xoana nos Montes do Pindo", tentando ver como se chegara e porque a tan peculiar medida. Confeso que o que esto escreve cada vez entende menos actos deste tipo, e iso que teño visto xa algunha igrexa medieval con grafiti en pleno lenzo de muro. Mais eu sigo sen entender este cóctel de incividade, ignorancia e "exibicionismo" mesturado co noso patrimonio que ben merecería un estudo sociolóxico ou psico-patolóxico ao respeito.

Trascribímosvos aqui abaixo parte da denuncia pública sobre estas pintadas feita na web da Asociación Monte Pindo Parque Natural :

Atacan con pintura á excomuñón de Penafiel

"O momento que tanto temiamos, pois a impunidade con que actúan estes terroristas ambientais é absoluta, chegou. Un dos restos arqueolóxicos máis importantes do Monte Pindo e de Galicia, a inscrición do pico do Penafiel, foi salvaxemente vandalizada con esprai, provocando uns danos que poden ser irreversibles, á espera de valoración do sucedido polos expertos".

O lamentable feito descubriuno a Asociación Monte Pindo Parque Natural, nunha prolongada visita ao monte feita este domingo en compaña de, entre outros, Manuel Gago, xornalista [...]. O obxecto da visita era, precisamente, seguir investigando sobre a historia e os restos arqueolóxicos do Monte Pindo, o que nos levou como non podía ser doutro xeito ao Penafiel, onde puidemos descubrir esta aberración de recente factura

A inscrición foi ordenada no ano 1130 polo arcebispo Xelmírez, excomulgando todo o lugar (existe diverxencia de opinións na comunidade científica sobre a que tipo de castelo se refire), o que supón un caso único en Galicia de excomuñón dun lugar físico e por tanto a toda persoa que entrara nel, debido a que toda a zona fora un importante lugar de conspiracións políticas da época. A tradución máis aceptada é a seguinte: "REIS BISPOS PRESBÍTEROS TODOS POR PODERES RECIBIDOS DE DEUS EXCOMULGARON AQUÍ ESTE CASTELO".

Despois de case mil anos atestiguando a realidade inmutable de toda a zona, a inscrición xace hoxe baixo unha mesta capa de pintura vermella provocada por algún desaprensivo dos moitos que seguen actuando con total impunidade, saboteando pedras e restos arqueolóxicos con todo tipo de pintadas. Neste caso, o atentado pode responder á autoría dunha persoa alcumada "Rojo", dado que nas proximidades da incrición de Penafiel apareceu esa sinatura co mesmo tipo de pintura usada na vandalización da excomuñón.

"Agradecemos que toda información que nos poida axudar a identificar esta persoa se nos envíe a info@montepindo.org. A Asociación Monte Pindo vai informar do suceso ao SEPRONA e á Dirección Xeral de Patrimonio da Xunta de Galicia, agardando que sobre o responsable deste ataque recaia todo o peso da lei".

Como dixen unha vez actos deste tipo nos definen -por desgraza- coma País, a través do noso grande "fracaso" á hora de educar(nos) e concienciar sobre o que é -e nos fai- o que somos.

Ir á nova no blog de: MontePindo Parque Natural

A Complexidade dos Cazadores e as Cunchas

2011-09-06T23:32:00.003+02:00

o enterramento de mulher atopado nas excavações deste ano

Há uma nova interpretação sobre os

concheiros de Muge

Publico

18/08/2011

por Lusa

A região onde está o sítio arqueológico dos concheiros de Muge, em Salvaterra de Magos, terá sido há 8000 anos um estuário semelhante ao de Lisboa, e as conchas terão sido colocados em algumas décadas para sinalizar e proteger o local que foi descoberto há 150 anos.

A convicção é de Nuno Bicho, responsável científico das escavações que decorrem há quatro anos no Cabeço da Amoreira, numa área equivalente a meio campo de futebol.

Os meios científicos actuais e o pormenor com que têm decorrido os trabalhos permitem novas interpretações sobre a ocupação do local e a comunidade que o habitou há cerca de 8000 anos, disse o arqueólogo à Lusa.

Além de contrariar a ideia de que os montes de conchas (resultantes de uma componente importante da alimentação daquela comunidade) foram sendo depositados ao longo de milénios, a equipa entende ainda que a comunidade de caçadores recolectores que ali se instalou era socialmente mais complexa do que se pensava.

Como exemplo, Nuno Bicho aponta o esqueleto encontrado no final de Julho - uma mulher jovem enterrada há cerca de 7500 anos - e que só o detalhe da escavação permitiu “ler” o conjunto de cuidados colocados no enterramento, revelando uma complexidade de rituais nunca antes registada, apesar dos mais de 300 esqueletos encontrados nas escavações anteriores neste sítio arqueológico.

“Agora poderíamos replicar o enterramento”, disse, referindo o processo de enterramento e pormenores, como a posição lateral do corpo com joelhos flectidos, uma mão sobre um joelho e outra sobre o peito, e a colocação criteriosa de conchas de berbigão e de lambujinha, três escápulas de veado, um fragmento de crânio de cão e alguns pequenos artefactos em pedra.

Para o arqueólogo, estes detalhes permitem vislumbrar a presença de uma sociedade mais complexa do ponto de vista social do que inicialmente se supunha, “com alguma hierarquização do ponto de vista etário e de género, com uns elementos mais importantes que outros, com funções específicas e umas mais dignificadas que outras”.

Por outro lado, Nuno Bicho refere que a informação trazida à luz pelas escavações mais recentes permite concluir que houve um interregno “talvez de 300 anos entre a ocupação e a deposição de conchas”, o que o leva a admitir que os descendentes da comunidade original, “por qualquer razão”, regressaram ao local para o proteger.

“Puseram as conchas num período muito rápido - não temos possibilidade de saber quão rápido, mas sabemos que essa tarefa não durou mais de 100 anos – e depois de outro interregno, talvez de 200 anos, foi colocado um manto pedregoso que protegeu e selou definitivamente o local”, deixando uma “marca territorial”, disse.

As escavações permitiram ainda concluir que, já depois da cobertura com conchas (que atinge uma altura de 2,5 metros) e depois da cobertura com pedras, houve enterramentos, acrescentou.

A escavação em curso, envolvendo investigadores e arqueólogos das universidades do Algarve, de Coimbra, de Lisboa, do Porto e universidades do Canadá e de Inglaterra, teve um financiamento para três anos da Fundação para a Ciência e Tecnologia, renovado em 2009 por mais três anos, contando com o apoio da Casa Cadaval, em cujos terrenos se situam os concheiros.

Nuno Bicho espera culminar esta fase com a realização, em 2013, de uma reunião internacional para celebrar os 150 anos dos primeiros achados feitos no local.

Ir a nova original em: Publico

O Financiamento da Arqueoloxía

2011-09-01T19:41:00.156+02:00

«España precisa unha estratexia de financiamento da arqueoloxía subacuática»

ABC
30/08/2011
por Verónica Walker Vadillo

«A exhibición do navío de guerra "Vasa", en Suecia, ten tido máis de 29 millóns de visitantes desde que se izou o barco en 1961»

"O modelo de financiamento que foi desenvolvido durante o proceso de localización do "Mars" é moi meritorio. O alto custo de expedicións arqueolóxicas subacuáticos sempre fai que sexa complicado obter os fondos necesarios, sobre todo si se plantexa extraer pezas que necesiten conservación. O modelo financiamento Museu-Universidade-Capital privado debería estudarse para ver a súa posible aplicación a España. Aquí é moi difícil obter fondos para un proxecto arqueoloxía subacuática, e hai poucos proxectos que teñan os fondos suficientes como para permitir a incorporación laboral a longo prazo incorporando arqueólogos subacuáticos. "

"Isto produce que en moitos casos, os poucos especialistas que temos non poidan dedicarse en exclusiva á súa profesión, o que significa que en moitos casos, persoas altamente instruídas acaban deixando a arqueoloxía subacuática. Por todo isto, é imperativo para proxectar unha estratexia de financiamento para mellorar a situación da arqueoloxía subacuática no noso país. Existen modelos que poden ser moi beneficiosos para a España como é o caso do Reino Unido, onde o diñeiro vén de fondos para as escavacións Lottery Fund (parte dos beneficios da lotería nacional están destinados a proxectos culturais) e do Aggregates Levy Sustainability Fund, un fondo creado polos impostos sobre a contaminación que gravan ás empresas de agregados e que está destinado ao medio ambiente e o patrimonio cultural. Desde un punto de vista cultural, España melloraría o seu coñecemento da súa historia marítima, pero o investimento tamén tería unha aplicación directa sobre a economía dado que a arqueoloxía subacuática soe aproducir artefactos ben conservados e moi atractivos para os museos. A exhibición do buque de guerra "Vasa" en Suecia, tivo xa máis de 29 millóns de visitantes desde que o barco fora izado en 1961. Hai un crecente interese na cultura que xustifica o investimento en escavacións subacuáticas, e se non queremos quedarnos na retagarda, dereríamos seguir o exemplo de países coma Suecia, Australia e Reino Unido.

"O debate de cazatesouros vs arqueólogos é antigo e parece inposíbel de resolver. Por un lado están os arqueólogos que deben loitar coa administración por cada centavo destinado a escavacións subacuáticas. Por outro lado, están os cazatesouros, cos seus barcos tan equipados con tecnoloxía de xeito que a arqueoloxía queda soterrada entre fotos bonitas para os inversores. Todos temos a mesma paixón polo pasado, pero diferimos sobre no xeito de traballar con el: Nós queremos que os artefactos sexan propiedade do pobo, eles queren vende-los ao melhor postor. O problema é que, mentres que os cazatesouros se lanzan ao mar, os arqueólogos quedamos varados na praia esperando que algún funcionario teña piedade e adique algo de diñeiro ao noso proxecto.

"Antes de zarpar, xa temos perdido. A arqueoloxía subacuática precisa dun cambio na estrutura de financiamento, se queremos garantir que seremos os primeiros en chegar aos xácigos, e que a documentación dos xácigos se vai realizar co máximo rigor académico. As Leis por si soas non sirven, necesitamos un cambio na Administración que garanta que haberá un investimento en arqueoloxía subacuática. Isto pode soar frívolo, se consideramos o actual se temos en conta a actual crise económica do país, pero nada máis lonxe da realidade. "

Verónica Walker-Vadillo, é arqueóloga subacuática

Ir á nova original em: ABC

Viladonga será limpada

2011-09-01T19:27:00.001+02:00

Viladonga limpará e reforzará os seus muros

La Voz de Galicia
Vilalba

30/8/2011

Cun orzamento de licitación de 226.560 euros, os traballos están financiados polo programa comunitario Feder e pola Xunta e distribúen os fondos en tres anos.

O castro de Viladonga, situado no concello chairego de Castro de Rei, recibirá nos próximos meses unha nova fase de melloras que permitirán a limpeza dunha parte do recinto e a consolidación dalgúns muros, que tamén se limparán. Cun orzamento de licitación de 226.560 euros, cuxa orde se publicou onte no Diario de Galicia (DOG), os traballos están financiados polo programa comunitario Feder e pola Xunta e distribúen os fondos en tres anos.

Felipe Arias, director do museo arqueolóxico situado xunto ao castro, explicou onte que os traballos se realizarían en varios lugares do recinto: a entrada á croa, a zona centro e a zona norte serán os espazos nos que actuará.

A execución deses traballos -continuación doutros xa desenvolvidos anteriormente, como lembrou Arias- permitirá, entre outros obxectivos, corrixir problemas que en boa parte veñen dados polo paso o tempo. As inclemencias meteorolóxicas, reflectidas en invernos nos que aparecen xeadas e algunhas nevaradas, son unha das causas, sen esquecer os materiais que no seu momento empregáronse na construción do recinto: Arias destacou que por ser un castro «feito de xisto e de lousa» a deterioración podía resultar máis evidente nalgúns aspectos.

Protección e control

De todos os xeitos, a protección legal que posúe o recinto, declarado Ben de Interese Cultural (BIC), e o control derivado da proximidade do museo e do persoal que o vixía fan que se vexa libre de ameazas que padecen outros lugares semellantes.

Emprazado no sueste da comarca da Terra Chá, o castro ten unha superficie total de catro hectáreas, das que se escavaron ao redor da terceira parte.

A cultura xácigo de emprego

2011-08-29T19:35:00.002+02:00

Boa pregunta, e aquí abaixo unha pequena resposta

Industrias culturais: xácigos de emprego

CincoDias
29/08/2011
Jose María Álvarez de Lara

Nesta época, de dificultades económicas e de escasa creación de emprego, resulta alentador descubrir sectores que poidan axudar tanto á creación de emprego, como á creación de valor.

En todos os foros fálase de I+D como motor de futuro crecemento e da innovación en todos os ámbitos. A necesidade de investimento a, polo menos medio prazo, tanto en formación como en instalacións, fai postergar a xeración de emprego cando hai unha necesidade urxente de dar saída aos nosos mozos. Mozos preparados ou cunha formación máis básica, atópanse no mercado de traballo á expectativa dunha xeración de emprego difícil de visualizar.

Por sorte, o sector das industrias culturais pode ser considerado como un verdadeiro xácigo de emprego. Imos ás cifras actuais. Hai que saber que, debido á variedade do sector, a consecución de cifras sobre todos os aspectos do mesmo, tanto a nivel estatal como autonómico, é particularmente complexo. Con todo, os datos dispoñibles pódennos indicar tendencias de face ao futuro.

Obras de acondicionamento do Xacigo do Castro Vigo, hoxe en día visitabel

Hai máis de 100.000 empresas neste sector cun crecemento anual de 3% de media (sen contar as aproximadamente 1.000 fundacións vinculadas a este sector). O emprego xerado estímase nuns 750.000 empregos cun crecemento, ao longo dos últimos anos, superior ao 4% anual. Á vista deste panorama, é evidente que este sector resiste á crise mellor que outros e é capaz de crear empregos.

É ben certo que algunhas grandes empresas do sector efectuaron redución de persoal polas necesidades de adaptarse aos novos hábitos de consumo. Se falamos de consumo, hai que saber que, na maioría dos subsectores das industrias culturais, o consumo aumentou. Damos algúns exemplos evidentes: nunca na historia deste país consumiuse tanta música, imaxes ou libros. Tampouco se utilizou tanto material escrito; ido ao teatro ou visitado exposicións, museos, monumentos e edificios emblemáticos. Está claro que os hábitos de consumo cambiaron e, en consecuencia, os modelos de negocio teñen que cambiar. Na aplicación do modelo do valor intelectual ao valor económico desenvolvido por Esade, demóstrase que non hai crise de creación, senón unha dificultade de chegar ao consumidor que finalmente paga para que se cree valor económico e empregos.

A multitudinaria exposición El Ibers

Chegados a este punto: quen son os consumidores das industrias culturais?

Primeiro: o aproximadamente 70% dos 45 millóns de persoas que residen en España son consumidores dalgunha forma de industrias culturais.

Segundo: a gran maioría dos 53 millóns de turistas que visitan este país tamén o son. As estatísticas evidénciano: o turista non é xa o turista de praia e sol, senón que busca algún contido cultural durante a súa estancia, aínda que sexa só a visita dun monumento, un parque, ou calquera produto diferente ao que lle ofrece o seu país de orixe.

Se hai consumidores potenciais, hai posibilidade de negocio e de emprego. As cifras históricas demóstrannos que se actuou neste sector, pero hai que dar un empuxón suplementario. Como? Aí veñen un par de ideas. Unha: as escolas de negocios do noso país deberían potenciar a creación de seccións e actividades de CulturEmprendedor que fomenten ideas e proxectos de xente nova e ben preparada que se poidan aplicar a este sector. Por outra banda e, aínda que poida parecer un paradoxo, toda a prensa, (ben sexa nacional ou autonómica) publica seccións culturais.

Neste espazo, poderíase abrir unha sección de CulturaEmprendedor para dar a coñecer os proxectos e captar socios e futuros consumidores.

Afortunadamente, e de forma xeral, o sector de industrias culturais non necesita máis investimento en activos fixos da que xa se fixo no pasado que sexa patrimonio histórico. O que precisa é explotar estes intanxibles, que son a imaxinación e a paixón, conceptos que non constan en ningunha partida dos balances empresariais. Estamos de sorte, temos un xácigo de emprego, tócanos explotalo e rápido.

José María Álvarez de Lara, é Profesor do Departamento de Control e Dirección Financeira de Esade

Ir ao artigo orixinal en: CincoDias

Tiermes, un Proxecto de" Futuro"

2011-08-27T21:27:00.002+02:00

O xácigo de Tiermes, gran laboratorio cultural na Pompeia española

EFE | Soria

24/08/2011

O xácigo arqueolóxico celtibérico e romano de Tiermes, situado ao suroeste de Soria e coñecido como a Pompeya española, será un gran laboratorio cultural que dinamice a economía da zona.

Da man dun proxecto integral, bautizado como "Tiermes. Laboratorio Cultural", que pretende fomentar actuacións de excelencia desde un punto interdisciplinar, o xacemento ten por diante un gran percorrido cultural e turístico, explicaron este mércores os seus responsables.

Desta forma, a cultura converterase en coñecemento e experiencia, da man da arqueoloxía, a arquitectura, a arte e a natureza.

O delegado do Goberno rexional, Manuel López Represa, e os responsables do proxecto, o arquitecto Miguel Angel De La Igresia, e Emilio Illarregui, do Instituto Universidade-Empresa, repasaron as actuacións realizadas no últimos catro anos no xácigo arqueolóxico, nos que a Xunta de Castela e León investiu 1,5 millóns de euros.

De La Igresia subliñou que Tiermes ten a sorte de estar nun espazo ben conservado, onde non houbo grandes alteracións despois de séculos, polo que convidou a seguir emprendendo medidas ordenadas para mellorar o seu aproveitamento económico desde un punto de vista turístico.

Illarregui, que cualificou a Tiermes como un "xacigo de primeira categoría", sinalou que están a traballar na definición das vías de comunicación do lugar en época romana, así como na reconstrución en tres dimensións das súas edificacións e a formación de xoves investigadores.

Nestes últimas campañas, os traballos centráronse en intervencións arqueolóxicas, entre elas a posta en valor do foro romano -acondicionado para a súa visita-, o establecemento de novos itinerarios para o percorrido do conxunto e a mellora da sinalización.

Ademais impulsouse, entre outros, a investigación e a difusión do xácigo, por medio de cursos, reunións internacionais e nacionais, congresos e simposios.

Actualmente trabállase nunha segunda fase de sinalización do xácigo, co obxectivo de dar unha información completa, da man dos guías especializados, aos visitantes, que roldan os 20.000 cada ano.

A Xunta sanciona agora a Iberdrola por derrubar unha capela protexida

2011-08-25T13:32:00.008+02:00

El País
20/08/2011
Santiago

Dous anos e medio despois de que Iberdrola botase abaixo a capela de San Martiño, na Teixeira (Ourense), a Dirección Xeral de Patrimonio decidiu sancionar á empresa eléctrica. O organismo público, dependente da Consellería de Cultura, confirmou onte a este xornal a multa, aínda que aínda non concretou en que consistirá. Si que a compañía cometeu unha infracción administrativa, xa que a pequena igrexa atopábase catalogada como Patrimonio Cultural de Galicia. Por tanto, Iberdrola necesitaba a autorización da Xunta para demoler o inmoble, pero cando a solicitou non fixo caso de que non debía tocar a igrexa, senón unicamente as demais casas do núcleo de Fontao.

Vista aérea do Concello de Teixeira

Coa decisión de Patrimonio coñecida onte finaliza unha longa cadea de expedientes abertos e pechados despois da denuncia inicial contra a firma responsable dos feitos, presentada o 17 de marzo de 2009 pola asociación ecoloxista Adega e pola policía autonómica. Pero a historia arrincou en 1964, cando Iberdrola -entón Saltos do Sil- comprou a aldea onde estaba a capela en cuestión, edificada no século XIX. O plan incumprido era construír un encoro no lugar. Con todo, 45 anos despois, a hidroeléctrica volveu ás súas posesións e esnaquizou San Martiño. No expediente aberto por Patrimonio en 2009, Iberdrola escúdase no "grave risco de esborralle" das construcións de Fontao para xustificar as derribas.

Interior da capela destruída por Iberdrola

Uns meses despois, en xaneiro deste ano, Patrimonio pechou a investigación e eximiu á compañía de sanción. "Non porque non teña responsabilidade, senón porque caducou o procedemento sancionador", argumentou a Xunta entón no informe. Neses papeis, o departamento público encargado do asunto admite que notificaron a ilegalidade a Iberdrola fóra de prazo. Pero o pasado mes de marzo, a Dirección Xeral de Patrimonio optou por enmendar o descoido e reabriu o expediente. A empresa recibiu entón un burofax do Goberno autónomo no que se lle explicaba que a multa podería ascender, como máximo, a 60.000 euros e que "a demolición dun ben cultural inventariado" non prescribe. Onte transcendeu a sanción, aínda que non os detalles da mesma.

A igrexa de San Martiño non só figuraba nos catálogos da Xunta, senón tamén nos do Concello da Teixeira. Nese inventario municipal a capela aparece defininida como "de interese histórico, artístico e arquitectónico". Ademais de muros de granito e "perpiaños case perfectos", en opinión dos antigos veciños, dentro do inmoble había "un interesante retablo" e "unha pila bautismal de gran valor", cuxo paradoiro se descoñece.

Novas relacionadas:

- El MUNDO Los vecinos de A Teixeira quieren que Iberdrola reconstruya la iglesia que derribó

- A HORA DOS MOUROS Derruban a igrexa dun pobo expropiado para facer unha presa

- OURENSE DIXITAL Acusan a Iberdrola de arrasar con la iglesia de San Martiño en el Concello de A Teixeira

A Xenética paleolítica dos Europeos e o Neolítico

2011-08-24T19:07:00.002+02:00

Um Estudo de ADN trastoca as teorías das Orixes europeas

BBC News
23/08/2011
Paul Rincon

O novo estudo é un golpe á idea de que a maioría dos homes europeos son descendentes de agricultores que migraram do Oriente Próximo 5.000-10.000 anos.

Os descobrimentos desafian investigacións anteriores anteriores que amosaban que os marcadores xenéticos dos agricultores desprazaran a os cazadores indíxenas de Europa.

As investigacións máis recentes inclínase cara a idea de trazar unha liña de descendia para a maioría dos homes da Europa que chege ate os cazadores da idade da pedra. Pero os autores afirman que máis traballo ainda e necesario para poder responder a esta cuestión. O estudo, realizado por un equipo internacional, é publicado na revista Proceedings of the Royal Society B. mostra que os humanos modernos se estableceron en Europa fai perto de 40.000 anos - durante un tempo coñecido como o Paleolítico.

Estas persoas sobreviviron a Idade de Xeo durante 20.000 anos atrás, ao retirarse para refuxios relativamente quentes no sur do continente, antes de expandirse de novo cara ao norte de Europa cando o xeo se derreteu. Só algúns miles de anos despois de que Europa fora repoboada por estes cazadores, o continente pasou por un importantecambio cultural. Os Agricultores desprazaronse cara ao oeste da zona que hoxe é Turquía, traendo con eles unha nova economía e modo de vida. En que medida os europeos modernos son descendentes de que eses primeiros agricultores ou dos os indíxenas cazadores-recolectores que se estableceron no continente miles de anos antes é unha cuestión que xenera un acalorado debate. Os resultados varían segundo os marcadores xenéticos estudados e están suxeitos a diferentes interpretacións.

Árbore xenealóxica

O máis recente estudo centrouse no cromosoma Y - un paquete de ADN que é herdado de forma mais ou menos inalterada de pais a fillos. Os cromosomas Y das persoas de actuais poden ser clasificados en diferentes tipos, ou liñaxes, que - en certa medida - reflicten as súas orixes xeográficas.

Máis de 100 millóns de homes europeos cargar un tipo chamado R-M269, polo tanto identificar cando ese grupo xenético se espallado é vital para a comprensión do poboamento de Europa. O R-M269 é o máis común en Europa Occidental, acadando frecuencias do 90% ou máis en España, Irlanda e Gales. O Neolítico foi un momento de cambio cultural importante en Europa, pero este tipo de distribución alcanza o seu máis alto na beira atlántica.

Patricia Balaresque e os seus colegas da Universidade de Leicester publicou un artigo un artigo en 2010 mostrando que a diversidade xenética de R-M269 aumenta a medida que nos move ao leste - alcanzando un pico en Anatolia (a Turquía moderna ).

A diversidade xenética é usada como unha medida de idade; liñaxes que estiveron presentes ao longo tempo acumulan máis diversidade. Así, este principio pode ser usado para estimar a idade dunha poboación. Cando o equipo de Leicester estimaron desde cantos anos o R-M269 estivo presente en distintas poboacións en toda Europa, atoparon os esas idades eran máis axeitadas para unha expansión no período neolítico (entre 5.000 e 10.000 anos atrás).

Comparación entre a frecuencia de aplogrupos do cromosoma Y entre sardos e anatolios (Morelli
et alii, 2010)

As conclusións do equipo recibiron apoio en dous artigos, un publicado en agosto de 2010 e o outro en xuño deste ano. Pero un estudo que apareceu o ano pasado apoiou a idea dunha orixe máis antiga, no Paleolítico, para o R-M269.

Estimacións de idade

Agora, un equipo no que se incluen Cristian Capelli e George Busby na Universidade de Oxford teñenexplorado a cuestión. Os seus resultados, con base nunha mostra de máis de 4.500 homes de Europa e de Asia occidental, non amosaron tendencias xeográficas na diversidade de R-M269. Tales tendencias sería esperadeis se a liñaxe se tiña expandido da Anatolia cos agricultores neolíticos.

Ademais, suxiren que algúns dos marcadores do cromosoma Y son menos fiables que outros para estimar as idades de liñaxes xenéticas. Por estas razóns, eles argumentan que as actuais ferramentas analíticas son inadecuados para descreber a expansión do R-M269.

Estudos de ADN a partir de restos antigos podería lanzar máis luz sobre as orixes europeas . De feito, o Dr Capelli eo seu equipo din que o problema se estende a outros estudos de liñaxes do cromosoma Y: xa que datas con base na análise de marcadores de ADN convencional pode ser "sistemáticamente subestimado", según din en Proceedings B.

O Dr Capelli destacou que o seu estudo non pode ainda responder á pregunta de cando o omnipresente R-M269 se expandiu por Europa, malia o seu laboratorio está realizando máis traballo sobre o asunto. "Polo momento non é posible afirmar nada sobre a idade desta liñaxe", dixo á BBC News, "Eu diría que estamos poñendo o balón no medio do campo.". Outro dos co-autores o Dr Jim Wilson, da Universidade de Edimburgo, explicou: "Estimar a data en que unha liñaxe ancestral se orixinou é unha interesante aplicación da xenética, pero, desgraciadamente, está chea de dificultades."

A frecuencia cada vez maior de R-M269 na Europa Occidental, xunto con doutros dados, fora vista por algúns investigadores como unha indicación de que xenes do Paleolítico Europeo sobreviviron nesta rexión -. A orixe máis recente para R-M269 no Neolítico aínda é posible. Pero os investigadores apuntan que, tras o advento da agricultura, as poboacións de Europa estouparon demograficamente, o que significa que, de entrada, sería máis difícil para os novos inmigrantes desprazar a antiga poboación local.

Ir a nova original em: BBC News

O "Paletim" do Neanderthal

2011-08-23T22:02:00.004+02:00

Réplica da pequena pa xunto á pegada atopada en Abric Romaní

Descobren unha pa de neandertal de fai 56.000 anos

El Pais
Madrid 23/08/2011
Rosa M. Tristán

Nunca até agora atopouse algo similar nun xacemento de neandertales nin de humanos modernos do Paleolítico. Trátase dun utensilio de madeira con forma de pequena pa que foi usada polos neandertales que hai 56.000 anos habitaron no Abric Romaní, un xacemento do municipio catalán de Capeláns.

Os paleontólogos do Instituto Catalán de Paleoecología Humana e Evolución Social (IPHES) atoparon o lugar no que estivo esta pequena pa con mango porque no chan do nivel 'P 'quedou impresa a súa pegada, así como restos da madeira carbonizada da que estaba feita, que podía ser de piñeiro ou de sabina, as árbores que había ao redor.

O artefacto medía na súa parte máis ancha 15 centímetros de longo por oito de ancho, cunha forma triangular, terminada en punta; e no mango ten outros 17 centímetros de longo por catro de ancho. Os restos que quedan están carbonizados, o que indicaría que a tiraron ao lume que había na cova cando estaba xa medio apagado, polo que non se queimou. Posteriormente, quedou cuberta por auga e brións que impediron a súa destrución ata que a pegada quedou impresa no terreo.

Peza como as do Neolítico

Eudald Carbonell, director das escavacións, recoñece a El Mundo.é que quedou "de pedra" cando observou o enclave e a reconstrución que fixo un membro do seu equipo. "Non hai nada similar no mundo con esa forma e aquela época, nin construído por neandertales nin por humanos modernos, tampouco atopei unha ferramenta similar entre os cazadores e recolectores actuais. Até o Neolítico non hai pezas similares", apunta en investigador.

Polo contexto no que se atopa sábese que entón ocupaban o abrigo un grupo de cazadores e recolectores neandertales que cazaban para comer cérvidos, cabalos e bóvidos que adoitaban asar nas fogueiras. Mesmo hai uns obxectos de madeira que poderían utilizarse como bandexas. Tamén se acharon lanzas e porras de madeira.

Imaxén dos traballos arqueolóxicos no Abric Romaní

En canto a microfauna, documentáronse especies relacionadas con ambientes acuáticos, como a rata de auga, e outras propias de contornas máis húmidas que os actuais da zona, como as musarañas de dentes vermellos.

Os 30 anos de escavacións en Abric Romaní, cunhas excepcionais condicións de sedimentación, serviron para documentar actividades humanas que até agora só se atribuían aos 'sapiens', sobre todo en canto a organización dos seus aloxamentos, da que se puido deducir unha complexidade social maior da que se cría.

"Avistando" Petroglifos en Vilagarcia

2011-08-17T10:00:00.006+02:00

Despois de anos de que por medios radiofónicos se difundisen, e ainda fosen multitudinarias en todo o Estado iniciativas tan peculiares como "Alerta OVNI" ou "Noite de Avistamentos Extraterrestres", enchendo os nosos montes coa mais diversa fauna humana: de personaxes con abondo optimismo, moito tempo libre e, sen dubida, demasiada paciencia, despois de iso ...e por fin, agora -xa era hora!- a alguén se lle ocorre a idea de adicar unha noite enteira ao "Avistamento de Petroglifos", pasatempo ao meu parecer bastante mais productivo que o anterior

A vindeira noite do xoves os que esten por Vilagarcia de Arousa ou poidan achegarse poderán desfrutar desta interesante inciativa de divulgación organizada polo Ateneo Arousa e o Concello de Vilagarcia e coa nosa colega Bea Comendador como "estrela invitada" da noite. Agardamos que por está vez arqueofilos lles gañemos a man aos fans de E.T.